Η παραπληροφόρηση μέσω τηλεόρασης και social media πως δημιουργείται και πως διασπείρεται!

 

																															🧠 1️⃣Γιατί πιστεύουμε εύκολα τα fake news Η ψυχολογία της παραπληροφόρησης βασίζεται σε γνωστικές προκαταλήψεις και κοινωνικές επιρροές. Οι πιο καθοριστικοί μηχανισμοί είναι: Μηχανισμός Περιγραφή Ενδεικτική Έρευνα Confirmation bias Οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν πληροφορίες που επιβεβαιώνουν ό,τι ήδη πιστεύουν. Pennycook & Rand (2021), Trends in Cognitive Sciences Illusory truth effect Όσο περισσότερο ακούμε κάτι, τόσο πιο αληθινό μας φαίνεται, ακόμη κι αν είναι ψευδές. Fazio et al. (2019), Psychological Science Affective reasoning Οι συναισθηματικές ειδήσεις (φόβος, θυμός, συγκίνηση) κυριαρχούν στη λογική κρίση. Bakir & McStay (2021), Digital Journalism Social validation Εμπιστευόμαστε περιεχόμενο που κοινοποιείται από φίλους ή ομάδες μας στα social media. Vosoughi et al. (2020), Science Information overload Ο μεγάλος όγκος ειδήσεων μειώνει την ικανότητά μας να ελέγξουμε την εγκυρότητα. Cinelli et al. (2021), PNAS ➡️ Έτσι, τα fake news λειτουργούν όχι επειδή οι άνθρωποι είναι “αφελείς”, αλλά επειδή εκμεταλλεύονται εγγενείς αδυναμίες της ανθρώπινης αντίληψης. 🔄 2️⃣Πώς εξαπλώνεται η παραπληροφόρηση Παρακάτω περιγράφεται το “οικοσύστημα διάδοσης” μιας ψευδούς είδησης: 1️⃣ Δημιουργία ψευδούς είδησης ↓ 2️⃣ Πρώτη διάδοση (blogs, μικρά sites, bots) ↓ 3️⃣ Ενίσχυση μέσω social media (Facebook, X, TikTok) ↓ 4️⃣ Αναπαραγωγή από τηλεοπτικά πάνελ ή ενημερωτικές εκπομπές ↓ 5️⃣ Μαζική κοινοποίηση από χρήστες → “viral effect” ↓ 6️⃣ Αντίδραση (fact-checkers, επίσημοι φορείς) ↓ 7️⃣ Επανακυκλοφορία με νέο τίτλο ή πλαίσιο (“mutation”) 📈 Σύμφωνα με έρευνα του MIT (Vosoughi et al., 2020), τα fake news διαδίδονται 6 φορές ταχύτερα και φτάνουν πιο βαθιά στα κοινωνικά δίκτυα σε σχέση με αληθινές ειδήσεις. Οι αλγόριθμοι δίνουν προτεραιότητα σε ειδήσεις που προκαλούν έντονα συναισθήματα  έτσι, η παραπληροφόρηση είναι σχεδόν εγγενές χαρακτηριστικό του σημερινού μοντέλου επικοινωνίας. 3️⃣ Ελληνικά Παραδείγματα  📺 Τηλεόραση Πανδημία COVID-19 (2020–2022) Ορισμένα κανάλια πρόβαλαν ανεπαρκώς τεκμηριωμένες απόψεις (π.χ. “αντιεμβολιαστικά πάνελ”), δημιουργώντας σύγχυση. → Έρευνα: Papadopoulou & Tzavara (2023), Hellenic Journal of Communication Studies. Πυρκαγιές 2021 και “θεωρίες εμπρηστών” Πολλά τηλεοπτικά ρεπορτάζ βασίστηκαν σε ανεπιβεβαίωτες φήμες από social media. → ΕΛΙΑΜΕΠ, Report on Misinformation in Greek Media, 2022. Πολιτικές συζητήσεις πριν τις εκλογές 2023 Υπερπροβολή ορισμένων προσώπων, επιλεκτική αποσιώπηση άλλων — “agenda setting”. → Kavada, A. (2024). Media, Power and Democracy in Greece. Routledge. 🌐 Social Media Facebook Groups και Telegram κανάλια Κατά την πανδημία, ομάδες διέδιδαν “φυσικές θεραπείες” ή θεωρίες για “τσιπάκια στα εμβόλια”. → Brennen et al. (2021), Reuters Institute. TikTok & YouTube πολιτικά memes (2023) Παραπληροφόρηση μέσω χιουμοριστικών βίντεο με αποσπάσματα από τηλεοπτικές δηλώσεις εκτός πλαισίου. → Karamanidou, L. (2023). Digital Misinformation in Greece. Media Studies Review. Deepfakes & AI-generated περιεχόμενο (2024–2025) Εμφάνιση πλαστών βίντεο πολιτικών προσώπων με τεχνολογία AI. → European Digital Media Observatory (EDMO) Annual Report 2025. 🧩 Συνολική Σύνθεση Παράγοντας Ρόλος Προτεινόμενη Λύση Τηλεόραση Ενισχύει τη νομιμοποίηση ψευδών αφηγημάτων Ενίσχυση δημοσιογραφικής δεοντολογίας Social Media Πολλαπλασιάζει τη διάδοση μέσω αλγορίθμων Ρύθμιση πλατφορμών, διαφάνεια αλγορίθμων Κοινό Ελλιπής ψηφιακή παιδεία Εκπαίδευση στα ΜΜΕ από σχολείο Πολιτεία Αντίδραση συχνά καθυστερημένη Εθνικός μηχανισμός fact-checking Τεχνολογία Deepfakes, bots Ανίχνευση με AI-based εργαλεία 💬 Συνοπτικά: Η παραπληροφόρηση στην Ελλάδα και διεθνώς είναι πολυεπίπεδο φαινόμενο που απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικών, θεσμικών και εκπαιδευτικών λύσεων. Η συνειδητή ενημέρωση και η εκπαίδευση στην κριτική σκέψη είναι το ισχυρότερο “αντίδοτο”. alex gr