Η Εμπορευματοποίηση της Πίστης στα Μεσαιωνικά Προσκυνήματα της Αγγλίας του 14ου Αιώνα

Το Κοινωνικοοικονομικό Υπόβαθρο της Αγγλίας του 14ου Αιώνα

Ο 14ος αιώνας στην Αγγλία υπήρξε μια περίοδος θεμελιωδών δημογραφικών, οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών. Η κατανόηση αυτού του δυναμικού υποβάθρου είναι στρατηγικής σημασίας για την ερμηνεία του τρόπου με τον οποίο η θρησκευτική πρακτική του προσκυνήματος μετατόπισε το κέντρο βάρους της από μια πράξη ατομικής ευλάβειας και μετάνοιας σε ένα εκτεταμένο, εμπορευματοποιημένο δίκτυο οικονομικής δραστηριότητας. Οι δημογραφικές πιέσεις, οι συνεχείς μετακινήσεις πληθυσμών, η ιδιαίτερη γεωγραφική διασπορά των γαιών και, κυρίως, οι καταστροφικές επιδημίες της πανώλης (Μαύρος Θάνατος) ανέτρεψαν τις παραδοσιακές φεουδαρχικές ισορροπίες. Μέσα σε αυτό το ρευστό πλαίσιο, η μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών κατά μήκος του οδικού δικτύου της χώρας εντάθηκε, μετατρέποντας τους δρόμους σε αρτηρίες όχι μόνο εμπορίου, αλλά και μαζικής διακίνησης θρησκευτικών ιδεών, κεφαλαίων και καταναλωτικών προϊόντων πίστης.

1.1 Δημογραφικές Μεταβολές, Διασπορά Γαιών και Κοινωνική Κινητικότητα

Η δομή της αγγλικής φεουδαρχικής ιδιοκτησίας του 14ου αιώνα χαρακτηριζόταν από έναν ευρύ κατακερματισμό. Όπως σημειώνει ο γάλλος χρονικογράφος Jean Froissart, παραθέτοντας συνομιλίες του με τον ευγενή Edward le Despenser, οι γαίες και τα έσοδα των Αγγλων βαρόνων και του ανώτερου κλήρου δεν αποτελούσαν συμπαγή εδάφη, αλλά ήταν διασπαρμένα σε διάφορες κομητείες («here and there and much scattered»). Ο Despenser περιέγραφε πώς, ταξιδεύοντας στην αγγλική ύπαιθρο, συναντούσε περισσότερες από σαράντα διαφορετικές τοποθεσίες στις οποίες κατείχε ή διεκδικούσε δικαιώματα ιδιοκτησίας.

Αυτός ο γεωγραφικός κατακερματισμός επέβαλλε τη διαρκή μετακίνηση των αριστοκρατικών και μοναστικών νοικοκυριών. Η οικονομική διοίκηση της εποχής απαιτούσε την απευθείας μετακίνηση των ιδιοκτητών από το ένα κτήμα στο άλλο για την επιτόπια κατανάλωση των συγκεντρωμένων αγροτικών πόρων. Το γεγονός αυτό δημιούργησε ένα εκτεταμένο και διαρκές δίκτυο μετακινήσεων υψηλής κλίμακας, στο οποίο συμμετείχαν άρχοντες, διοικητικοί υπάλληλοι, συνοδείες και υποζύγια.

Παράλληλα, οι υγειονομικές κρίσεις της περιόδου αναστάτωσαν συθέμελα την κοινωνική συνοχή. Οι επιδημίες της πανώλης προκάλεσαν τεράστια δημογραφική κατάρρευση. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή στο Novelliere του Giovanni Sercambi για το ξέσπασμα της πανώλης το 1374 στη Λούκα, όπου ομάδες ανθρώπων περιπλανούνταν από πόλη σε πόλη για να ξεφύγουν από τον θάνατο—ένα αφηγηματικό πλαίσιο περιπλανώμενων ταξιδιωτών που παραλληλίζεται με τη δομή των Ιστοριών του Καντέρμπουρυ. Στην Αγγλία, η οξεία έλλειψη εργατικών χεριών ενίσχυσε την κοινωνική κινητικότητα και αμφισβήτησε ευθέως τους θεσμούς της δουλοπαροικίας.

Οι περιπλανώμενοι ιεροκήρυκες, όπως ο John Ball, εξέφρασαν την αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια μέσα από εμπρηστικές ομιλίες, χρησιμοποιώντας το πασίγνωστο σύνθημα:

«When Adam delved and Eve span, who was then the gentleman?»

Απέναντι στις διεκδικήσεις των χωρικών για ελευθερία, η δικαστική εξουσία της εποχής απαντούσε αυστηρά ότι «η δουλεία είναι στο αίμα» («service est en le sank»). Παρά τις νομικές απαγορεύσεις, χιλιάδες εργάτες εγκατέλειπαν τα κτήματα των κυρίων τους αναζητώντας υψηλότερους μισθούς, ενώ αυξήθηκε κατακόρυφα ο αριθμός των περιπλανώμενων εμπόρων, φτωχών ταξιδιωτών και προσκυνητών που διέσχιζαν τη χώρα.

Δρόμοι, Γέφυρες και το Θεσμικό Πλαίσιο Trinoda Necessitas

Η διακίνηση των πληθυσμών βασιζόταν σε ένα εκτεταμένο οδικό δίκτυο, το πυρηνικό τμήμα του οποίου αναγόταν στους ρωμαϊκούς χρόνους. Δρόμοι όπως η Watling Street, η Erming Street, η Fosse Way και η Ikenild Street παρέμεναν σε χρήση καθ' όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Η ανθεκτικότητά τους οφειλόταν στην εξαιρετική κατασκευαστική δομή των Ρωμαίων, όπως αποκαλύφθηκε σε ανασκαφές του τμήματος της Fosse Road στο Radstock:

[5. Summum Dorsum]   -> Πλακόστρωτη επιφάνεια κυκλοφορίας
[4. Nucleus]         -> Στρώμα από ασβέστη, χάλικα, τριμμένο τούβλο ή κεραμίδι & άργιλο
[3. Ruderatio]       -> Μικρές πέτρες αναμεμειγμένες με κονίαμα
[2. Statumen]        -> Βάση από μεγάλες πέτρες και κονίαμα
[1. Pavimentum]      -> Συμπαγές, σκληρά πατημένο χώμα

Για τη συντήρηση των δρόμων και των γεφυρών, το μεσαιωνικό αγγλικό δίκαιο προέβλεπε την παραδοσιακή υποχρέωση της trinoda necessitas (τριπλή υποχρέωση), η οποία βάρυνε όλους τους γαιοκτήμονες. Ακόμη και τα θρησκευτικά ιδρύματα που κατείχαν γαίες υπό το καθεστώς frank almoigne (καθαρά ελεημοσυνιακή παραχώρηση με μοναδικό αντάλλαγμα τις προσευχές) δεν απαλλάσσονταν από τη φροντίδα των γεφυρών, καθώς η επισκευή τους θεωρούνταν θεάρεστο και ευσεβές έργο (pium opus), εξισωμένο με τη φροντίδα των ασθενών.

Θεσμική & Νομική Υποχρέωση (Trinoda Necessitas / Frank Almoigne)

Πρακτικές Μέθοδοι Χρηματοδότησης (Pontagium, Συγχωροχάρτια, Ευεργεσίες)

• Νομικό Πλαίσιο: Η υποχρέωση trinoda necessitas βάρυνε ανεξαιρέτως όλους τους ιδιοκτήτες γης για τη συντήρηση γεφυρών και οδών.<br>• Εκκλησιαστική Εξαίρεση: Υπό το καθεστώς Frank Almoigne, τα μοναστήρια απαλλάσσονταν από κοσμικές υπηρεσίες, αλλά διατηρούσαν την υποχρέωση φροντίδας υποδομών ως θεάρεστο έργο (pium opus).<br>• Δικαστικός Έλεγχος: Η τοπική ευθύνη καταλογιζόταν μέσω περιοδικών δικαστικών ερευνών (inquests) από τους βασιλικούς δικαστές (Justices in Eyre).

• Δικαιώματα Διοδίων: Επιβολή θεσμοθετημένων τελών διέλευσης (Pontagium / Brudtholl) σε εμπορεύματα και ταξιδιώτες.<br>• Επισκοπικές Αφέσεις: Χορήγηση συγχωροχαρτίων (indulgences) από Επισκόπους ως αντάλλαγμα για χρηματική αρωγή ή προσωπική εργασία.<br>• Ιδιωτική & Δημοτική Ευεργεσία: Χρηματοδότηση από αστικές συντεχνίες (π.χ. Gild of the Holy Cross στο Birmingham) και διαθήκες ευπόρων εμπόρων.

Παρά το θεσμικό πλαίσιο, η κατάσταση των δρόμων ήταν συχνά επικίνδυνη. Οι χειμερινοί μήνες μετέτρεπαν τους δρόμους σε βάλτους, ενώ τα ορμητικά νερά παρέσυραν ξύλινες και πέτρινες γέφυρες. Η δυσκολία των μετακινήσεων ήταν τόσο μεγάλη ώστε το Κοινοβούλιο του 1339 αναβλήθηκε, καθώς οι εκπρόσωποι των κομητειών αδυνατούσαν να φτάσουν στο Westminster λόγω της κακοκαιρίας. Οι πνιγμοί ήταν συχνοί: ο William of Markeley, απεσταλμένος του βασιλιά, πνίγηκε μαζί με τα χρήματα που μετέφερε όταν παρασύρθηκε από τον ποταμό Severn στη γέφυρα του Moneford.

Το Προσκύνημα ως Οικονομικός Καταλύτης

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης μετακινησιμότητας, το προσκύνημα σταδιακά απώλεσε τον αποκλειστικά πνευματικό του χαρακτήρα. Μετασχηματίστηκε σε έναν ισχυρό οικονομικό καταλύτη που συνέδεε τις απομονωμένες αγροτικές κοινότητες της αγγλικής υπαίθρου με τις εθνικές και διεθνείς αγορές. Η κίνηση χιλιάδων προσκυνητών δημιούργησε μια σταθερή ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες, μετατρέποντας τους θρησκευτικούς δρόμους σε εμπορικές αρτηρίες υψηλής κερδοφορίας.

Αυτή η εκτεταμένη ροή ανθρώπων, κεφαλαίων και εμπορευμάτων κατά μήκος των οδικών αξόνων τροφοδότησε άμεσα την οικονομική ανάπτυξη των ίδιων των προσκυνηματικών κέντρων, τα οποία εξελίχθηκαν σε περίπλοκους διοικητικούς και χρηματοοικονομικούς οργανισμούς.

Η Διοίκηση, τα Έσοδα και η Οικονομική Λειτουργία των Ιερών Προσκυνημάτων

Τα μεσαιωνικά ιερά δεν λειτουργούσαν αμιγώς ως χώροι προσευχής, αλλά ως υψηλά οργανωμένες οικονομικές επιχειρήσεις. Η στρατηγική διαχείριση των λειψάνων και των εισρεόντων προσφορών αποτελούσε την κύρια πηγή πλούτου για τους καθεδρικούς ναούς και τα μοναστήρια, επιτρέποντας τη χρηματοδότηση εντυπωσιακών αρχιτεκτονικών έργων, τη διατήρηση πολυμελών ιερατικών κοινοτήτων και την εδραίωση της πολιτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας.

Το Ιερό του Αγίου Θωμά Μπέκετ στο Canterbury

Το Canterbury αποτελούσε τον αδιαμφισβήτητο κορυφαίο προσκυνηματικό προορισμό της μεσαιωνικής Αγγλίας. Η λατρεία του Αγίου Θωμά Μπέκετ (St. Thomas Becket), του «αγίου μακάριου μάρτυρα», προσέλκυε πιστούς από όλα τα κοινωνικά στρώματα, από τον βασιλιά μέχρι τους φτωχότερους χωρικούς.

Τα έσοδα του Καθεδρικού Ναού του Canterbury προέρχονταν από ένα ευρύ φάσμα προσφορών. Οι εύποροι προσκυνητές, όπως αποτυπώνεται στο μετα-τσοσερικό κείμενο Tale of Beryn, προσέφεραν ασημένιες καρφίτσες (brooches), πολύτιμα δαχτυλίδια, χρυσά νομίσματα και τάματα. Παράλληλα, η εκκλησία εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο τον θεσμό των Ιωβηλαίων (Jubilee celebrations)—ειδικών ετών χάριτος που διοργανώνονταν κάθε πενήντα χρόνια (όπως τα έτη 1370 και 1420) για να τιμηθεί το μαρτύριο του Αγίου. Κατά τη διάρκεια των Ιωβηλαίων, εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές συνέρρεαν στην πόλη, προκαλώντας κατακόρυφη αύξηση των εσόδων του ναού και οικονομική άνθηση στα τοπικά πανδοχεία, τα εμπορικά καταστήματα και τους βιοτέχνες της περιοχής.

Περιφερειακά και Διεθνή Ιερά

Πέραν του Canterbury, ένα εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών και διεθνών ιερών προσελκύει το ενδιαφέρον των Αγγλων προσκυνητών, δημιουργώντας εξειδικευμένες τοπικές αγορές:

• Canterbury (St. Thomas Becket): Το εθνικό κέντρο λατρείας, θαυματουργών θεραπειών και συσσώρευσης αμύθητου πλούτου.
• Walsingham: Περιφερειακό και εθνικό κέντρο θεομητορικής λατρείας, το οποίο εξελίχθηκε σε εξειδικευμένο πόλο παραγωγής και διακίνησης ειδικών προσκυνηματικών σημάτων.
• Rochester: Ιερό με σημαντική κίνηση, συνδεδεμένο με την ανάγκη συντήρησης υποδομών, ιδιαίτερα της μεγάλης γέφυρας του Rochester.
• Lucca (Volto Santo): Διεθνές προσκύνημα στην Ιταλία, περίφημο για τον Εσταυρωμένο της Λούκα (Volto Santo). Το αντίστοιχο μεταλλικό σήμα αποτελούσε ένα από τα πιο διαδεδομένα ευρήματα μεταξύ των ταξιδιωτών προς τη Ρώμη.
• Santiago de Compostela (St. James): Το προσκύνημα της Αψίδας με σύμβολο το όστρακο (scallop shell).
• Cologne (Three Kings) & Rome (St. Peter, St. Paul, Veronica/Holy Face): Παγκόσμια κέντρα συσσώρευσης εσόδων και χορήγησης συγχωροχαρτίων.

Θεσμικοί Μηχανισμοί Ενημέρωσης και Εκμετάλλευσης Εσόδων

Η οικονομική εκμετάλλευση της πίστης δεν περιοριζόταν στους μεγάλους καθεδρικούς ναούς, αλλά επεκτεινόταν στις μεταφορικές υποδομές μέσω των παρεκκλησίων που ανεγείρονταν πάνω στις γέφυρες. Τα παρεκκλήσια αυτά λειτουργούσαν ως σταθμοί συλλογής προσφορών από τους διερχόμενους ταξιδιώτες.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:

1. London Bridge: Το παρεκκλήσιο του Αγίου Θωμά του Canterbury, ενσωματωμένο στον κεντρικό πυλώνα της γέφυρας.
2. Bow Bridge: Το παρεκκλήσιο της Αγίας Αικατερίνης.
3. Wakefield Bridge: Το παρεκκλήσιο της Παναγίας (St. Mary), το οποίο ενισχυόταν με βασιλική επιχορήγηση £10 ετησίως από τον Εδουάρδο Γ΄ (1358).
4. Huntingdon & Bedford Bridges: Παρεκκλήσια πάνω στις γέφυρες με υψηλές εισπράξεις.

Αυτοί οι πόροι προκαλούσαν συχνά οξείες διαμάχες μεταξύ των τοπικών ενοριακών ιερέων και των διορισμένων φυλάκων των γεφυρών. Στο Huntingdon, για παράδειγμα, ο ιερέας Robert le Fenere προσέφυγε στο Κοινοβούλιο κατά του Adam, φύλακα του οίκου St. John, κατηγορώντας τον ότι ιδιοποιούνταν τις προσφορές του παρεκκλησίου της γέφυρας χωρίς να εκτελεί τις απαραίτητες επισκευές στο οδόστρωμα, διεκδικώντας τα έσοδα για την ενορία του.

Η συστηματική διοικητική διαχείριση των ιερών και η οικονομική εκμετάλλευση των προσκυνηματικών ροών οδήγησαν αναπόφευκτα στη δημιουργία μιας πρωτοποριακής υλικής βιομηχανίας παραγωγής αναμνηστικών σημάτων (badges) και στη ραγδαία ανάπτυξη των υποδομών φιλοξενίας.

Η Υλική Βιομηχανία του Προσκυνήματος: Pilgrim Badges, Αγγεία και Τοπικές Υποδομές

Κατά τον 14ο αιώνα σημειώθηκε μια πρωτοφανής άνθηση της μεσαιωνικής «βιομηχανίας σουβενίρ». Τα φτηνά μεταλλικά σήματα (pewter badges) δεν αποτελούσαν απλά αναμνηστικά αντικείμενα, αλλά μέσα δημόσιας διακήρυξης της θρησκευτικής πίστης, δείκτες κοινωνικού status, αποτροπιαστικά φυλακτά (amulets) και, παράλληλα, τα πρώτα πρωτο-βιομηχανικά προϊόντα μαζικής κατανάλωσης στην ευρωπαϊκή ιστορία.

Η Τεχνολογία Παραγωγής και η Τυπολογία των Pewter Badges

Η παραγωγή των σημάτων βασιζόταν σε μια εξαιρετικά αποτελεσματική τεχνική: τη χύτευση ρευστού κράματος μολύβδου-κασσιτέρου (lead-tin alloy / pewter) σε διπλές μήτρες από λαξευμένη πέτρα ή οπτή κεραμική γη (fired clay). Η μέθοδος αυτή επέτρεπε τη μαζική, χαμηλού κόστους παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων τεμαχίων, καθιστώντας τα εξαιρετικά φθηνά και προσβάσιμα ακόμη και στα φτωχότερα αγροτικά και λαϊκά στρώματα.

Τα αντικείμενα αυτά διέθεταν ενσωματωμένες καρφίτσες ή υποδοχές (eyelets) στην πίσω όψη τους, ενώ ορισμένα κατασκευάζονταν ειδικά για ραφή (zum Annähen), επιτρέποντας στους προσκυνητές να τα στερεώνουν ή να τα ράβουν σε εμφανή σημεία της ενδυμασίας τους: στα πλατύγυρα καπέλα, στους μανδύες, στις κουκούλες (chaperons) και στις τσάντες τους.

[Μήτρες Πέτρας/Πηλού] -> [Χύτευση Κράματος Μολύβδου-Κασσιτέρου] -> [Μαζική Παραγωγή Pewter Badges]
                                                                        |
                                                 ---------------------------------------
                                                 |                                     |
                                        [Εφαρμογή με Ραφή]                   [Εφαρμογή με Καρφίτσα]
                                                 |                                     |
                                        -------------------------------------------------
                                                                |
                                             [Προσαρμογή σε Καπέλα, Μανδύες, Bags]

Τα αρχαιολογικά ευρήματα από τις κοίτες των ποταμών Σηκουάνα (Παρίσι) και Θάμεση (Λονδίνο), καθώς και οι συλλογές του Μουσείου Cluny, επιτρέπουν την ταξινόμηση των σημάτων σε δύο κύριες θρησκευτικές κατηγορίες:

• Προσκυνηματικά Σήματα (Pilgrim Badges):
  • Scallop shell: Το όστρακο του Αγίου Ιακώβου (Santiago de Compostela).
  • Jerusalem Cross: Ο μεγάλος σταυρός με τους τέσσερις μικρότερους για τους ταξιδιώτες στους Αγίους Τόπους.
  • Holy Face of Lucca (Volto Santo): Ο Εσταυρωμένος της Λούκα για τους προσκυνητές της Ρώμης.
  • Canterbury Becket Badges: Σήματα με τη μορφή ή την προτομή του Αγίου Θωμά Μπέκετ.
• Σήματα Αγίων και Προστατών (Saint Badges):
  • St. Christopher: Ο προστάτης των ταξιδιωτών από τον αιφνίδιο θάνατο.
  • Archangel Michael: Ο αρχιστράτηγος των αγγέλων και νικητής του διαβόλου.
  • Agnus Dei: Ο Αμνός του Θεού.
  • St. Edmund: Ο μάρτυρας βασιλιάς της Ανατολικής Αγγλίας.

Κοσμικά, Πολιτικά και Αποτροπιαστικά/Ερωτικά Μοτίβα

Πέραν του αμιγώς θρησκευτικού χαρακτήρα, η παραγωγή επεκτάθηκε σε κοσμικά, δυναστικά και συμβολικά εμβλήματα:

• Πολιτικά Σήματα: Το Rose-en-Soleil (το ρόδο εν μέσω ηλίου του Εδουάρδου Δ΄, Οίκος της Υόρκης), το Sun in Crescent (το σύμβολο των Πλανταγενετών) και το Fleur-de-Lys (κρίνος).
• Συμβολισμός Ζώων (Bestiaries): Ο Πελεκάνος (σύμβολο αυτοθυσίας και Χριστολογικής λύτρωσης), ο Αλέκτωρ/Cockerel (εγρήγορση, αλλά και ερωτικό πάθος) και ο Αγριογούρουνος/Wild Boar (ρώμη και κυνηγετική ισχύς).

Ανατομία των Ερωτικών και Αποτροπιαστικών Σημάτων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη μιας εκτεταμένης κατηγορίας χονδροειδών και προκλητικά ερωτικών σημάτων (χρονολογούμενων κυρίως από το 1375 έως το 1425), όπως ο «ιπτάμενος φαλλός» (flying phallus) και η «αιδοιοκρατούμενη έφιππη γυναίκα» (vulva on horseback).

                                [ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΥΛΙΚΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ]
                                             |
                   -----------------------------------------------------
                   |                                                   |
        [Επίσημη Πίστη / Δόγμα]                             [Λαϊκή Παγανιστική Κουλτούρα]
                   |                                                   |
       • Σήματα Αγίων & Ιερών                             • Ερωτικά / Χονδροειδή Μοτίβα
       • Πνευματική Σωτηρία                               • Αποτροπιαστική Προστασία (Apotropaic)
                   |                                                   |
                   -----------------------------------------------------
                                             |
                             [Συνύπαρξη στο Ίδιο Υλικό Υπόστρωμα]

Η σύγχρονη ακαδημαϊκή έρευνα ερμηνεύει τη συνύπαρξη θρησκευτικών και ερωτικών σημάτων στο ίδιο υλικό υπόστρωμα όχι ως ασεβή πρόκληση, αλλά ως αντανάκλαση των οργανικών δεσμών της λαϊκής κουλτούρας με τα μεσαιωνικά Bestiaries. Ο αλέκτωρ (cockerel), για παράδειγμα, στα μεσαιωνικά Bestiaries συμβόλιζε ταυτόχρονα τη χριστιανική εγρήγορση αλλά και το ερωτικό πάθος, συνδέοντας άμεσα τα ηθικοπλαστικά μοτίβα με τα λαϊκά χονδροειδή σήματα. Αντίστοιχα, ενώ ο πελεκάνος εξέφραζε την υψίστη ορθόδοξη θυσία του Χριστού, τα ερωτικά σήματα λειτουργούσαν ως αποτροπιαστικά σύμβολα (apotropaic charms)—τυχερά γούρια που αποσκοπούσαν στην απώθηση του κακού μάτιου, της βασκανίας και του αιφνίδιου θανάτου κατά το ταξίδι. Το γεγονός ότι τόσο η δογματική ευλάβεια όσο και η λαϊκή αποτροπιαστική μαγεία μοιράζονταν ακριβώς το ίδιο υλικό υπόστρωμα (φθηνό κράμα μολύβδου-κασσιτέρου) αποδεικνύει ότι για τον άνθρωπο του 14ου αιώνα τα όρια μεταξύ πίστης, δεισιδαιμονίας και καταναλωτισμού ήταν απόλυτα διαπερατά.

Υποδομές Φιλοξενίας, Δρόμοι, Γέφυρες και Τοπική Αγορά

Η μαζική κίνηση των προσκυνητών συντηρούσε ένα ολόκληρο πλέγμα τοπικών επιχειρήσεων φιλοξενίας και μεταφορών:

• Πανδοχεία και Καταλύματα: Φημισμένα ιδρύματα όπως το Tabard Inn στο Southwark (αφετηρία των προσκυνητών του Chaucer), το Chequer of Hope στο Canterbury, το New Inn στο Gloucester (κτισμένο ειδικά για τους προσκυνητές), καθώς και πλήθος τοπικών καπηλείων (alehouses) και ερημητηρίων (όπως το λαξευμένο στο βράχο ερημητήριο του St. Robert στο Knaresborough).
• Μεταφορικό Σύστημα & Διόδια: Χρήση βαρέων αμαξών (carts/timbrels) με σιδερένια καρφιά στους τροχούς. Το βασιλικό σύστημα επιτάξεων (purveyors) όριζε διατιμημένα ημερομίσθια για τη μίσθωση μεταφορικών μέσων (10 πένες για άμαξα με 2 άλογα, 14 πένες για 3 άλογα). Παράλληλα, η συντήρηση των υποδομών χρηματοδοτούνταν από την επιβολή τοπικών διοδίων (pontagium, brudtholl).

Αυτή η εκτεταμένη υλική και τοπική οικονομία του προσκυνήματος συνδέθηκε οργανικά με τους ανώτερους χρηματοοικονομικούς μηχανισμούς εμπορευματοποίησης της ίδιας της μεταφυσικής σωτηρίας.

Συγχωροχάρτια, Pardoners και Αντιπροσωπευτικά Προσκυνήματα

Κατά τον Ύστερο Μεσαίωνα, η Ρωμαϊκή Εκκλησία ανέπτυξε ένα περίπλοκο θεολογικό και θεσμικό σύστημα, μέσω του οποίου η πνευματική μετάνοια μετατράπηκε σε χρηματική συναλλαγή. Θεμέλιο λίθο αυτής της διαδικασίας αποτέλεσε το δόγμα του «Θησαυρού των Χαρίτων» (Treasury of Merits / Treasury of the Church), το οποίο επέτρεψε τη συγκρότηση μιας γιγαντιαίας αγοράς αφέσεως αμαρτιών.

Η Θεολογία των Συγχωροχαρτίων και η Επισκοπική Χρήση

Σύμφωνα με τη βούλα Unigenitus του Πάπα Κλήμεντος ΣΤ΄ (1343), η Εκκλησία κατείχε έναν ανεξάντλητο «Θησαυρό» που απαρτιζόταν από τις περισσεύουσες χάριτες και τα αμετρητα ευεργετήματα της θυσίας του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων. Ο Θησαυρός αυτός βρισκόταν υπό τη διαχείριση της εκκλησιαστικής ηγεσίας, η οποία μπορούσε να μεταφέρει τμήματα χάριτος στους πιστούς έναντι ευσεβών έργων ή χρηματικών καταβολών.

Σε αυτό το σημείο, η εκκλησιαστική δογματική διασταυρώθηκε άμεσα με την πολιτική μηχανική. Οι Επίσκοποι χρησιμοποίησαν τα συγχωροχάρτια (indulgences) ως ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την εκτέλεση δημόσιων έργων υποδομής, προτάσσοντας την έννοια του pium opus (ευσεβούς έργου). Η φυσική συντήρηση δρόμων και γεφυρών εξισώθηκε θεολογικά με την πνευματική άφεση, καθιστώντας την υλική αρωγή στις υποδομές άμεσο υποκατάστατο της καθαρτήριας ποινής (purgatorial penance). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Επίσκοπος του Durham, Richard de Kellawe (1311-1316), ο οποίος εξέδιδε συστηματικά επισκοπικές αφέσεις ποινών 40 ημερών για όσους πιστούς συνέβαλλαν με προσωπική εργασία («bodily labour») ή χρηματικές προσφορές στην κατασκευή και επισκευή της γέφυρας Botyton, του δρόμου Billingham-Norton και της οδικής αμοστιβάδας μεταξύ Brotherton και Ferrybridge.

Ο Θεσμός των Pardoners και οι Φαινόμενες Καταχρήσεις

Η διακίνηση των συγχωροχαρτίων ανατέθηκε σε ειδικούς περιπλανώμενους εισπράκτορες, τους Pardoners (quaestores). Οι συγχωροχάρτες αυτοί διέσχιζαν την ύπαιθρο πουλώντας αφέσεις αμαρτιών και εκθέτοντας λείψανα αμφίβολης γνησιότητας.

Οι καταχρήσεις υπήρξαν τεράστιες:

• Πλαστογραφία Βουλών: Χρήση κατασκευασμένων παπικών βουλών για την εξαπάτηση των αμόρφωτων μαζών. Ακόμη και στην υψηλή πολιτική, ο Αρχιεπίσκοπος Thomas Arundel ανέγνωσε δημόσια στον Καθεδρικό Ναό του Canterbury το 1399 μια κατασκευασμένη παπική βούλα, υποσχόμενος πλήρη άφεση αμαρτιών σε όσους υποστήριζαν ένοπλα την εξέγερση του Ερρίκου του Λάνκαστερ (Henry IV) κατά του Ριχάρδου Β΄.
• Η Εικόνα του Pardoner: Στη λογοτεχνία και στα εκκλησιαστικά έγγραφα, ο Pardoner αποτυπώνεται ως ένας αδίστακτος εμποράκος: με το δισάκι του γεμάτο συγχωροχάρτια «come from Rome al hoot», το σήμα της Veronica (vernicle) στο καπέλο του και μια συλλογή από ψεύτικα λείψανα (όπως γουρουνίσια κόκαλα ή παλιά υφάσματα).

Αντιπροσωπευτικά Προσκυνήματα (Pilgrimages by Proxy) και Τάματα

Η χρηματιστικοποίηση της πίστης οδήγησε στην ανάπτυξη του φαινομένου των προσκυνημάτων μέσω αντιπροσώπων (pilgrimages by proxy). Πλούσιοι διαθέτες περιελάμβαναν ειδικούς όρους στις διαθήκες τους, αφήνοντας χρηματικά ποσά σε τρίτους προκειμένου αυτοί να ταξιδέψουν σε ιερούς τόπους (όπως το Canterbury, η Ρώμη ή το Santiago) για την απολύτρωση της ψυχής του αποβιώσαντος.

Παράλληλα, η εκπλήρωση ευχών και ταμάτων (vows) έλαβε αμιγώς οικονομικό χαρακτήρα, καθώς η αποδέσμευση από μια θρησκευτική υπόσχεση μπορούσε να εξαγοραστεί με την καταβολή του αντίστοιχου χρηματικού τιμήματος στους εκκλησιαστικούς θησαυρούς.

Αυτές οι εκτεταμένες καταχρήσεις της χρηματιστικοποιημένης σωτηρίας προκάλεσαν την οξεία αντίδραση της λογοτεχνικής σάτιρας και πυροδότησαν την πρώτη μεγάλη θεολογική αμφισβήτηση της εποχής.

Λογοτεχνική Κριτική και Θεολογική/Μεταρρυθμιστική Αμφισβήτηση

Η λογοτεχνική παραγωγή και τα θρησκευτικά μεταρρυθμιστικά κινήματα του ύστερου 14ου αιώνα λειτούργησαν ως καθρέφτης και παράλληλα ως καταλύτης της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Τα έργα του Geoffrey Chaucer, οι μετα-Τσοσερικές συνέχειες του 15ου αιώνα και το κίνημα των Lollards αποτύπωσαν τη βαθιά σύγκρουση μεταξύ του κοσμικού ευδαιμονισμού της αναδυόμενης αστικής τάξης και της ανάγκης για ριζική ηθική και θεολογική μεταρρύθμιση.

Η Κοινωνική Ανατομία του Geoffrey Chaucer (Canterbury Tales)

Στο μνημειώδες έργο του Canterbury Tales (1387–1400), ο Geoffrey Chaucer χρησιμοποιεί το προσκύνημα ως πλαίσιο (framing device) για να προσφέρει μια οξεία κοινωνική ανατομία της αγγλικής κοινωνίας. Τριάντα προσκυνητές συναντώνται στο πανδοχείο Tabard Inn στο Southwark με προορισμό το ιερό του Becket στο Canterbury, μετατρέποντας το ταξίδι σε πεδίο κοινωνικής αλληλεπίδρασης και αντιζηλίας.

Ανατομία των Χαρακτήρων

• Wife of Bath (Η Γυναίκα από το Μπαθ): Ενσαρκώνει το προσκύνημα ως κοσμική αναψυχή, κοινωνική επίδειξη και ευκαιρία για ταξίδια. Η ίδια δηλώνει απροκάλυπτα τις κοινωνικές της εξόδους:

«...I made my visitaciouns / To vigilies and to processiouns, / To prechyng eek, and to thise pilgrimages...» Έχοντας ήδη επισκεφθεί τα μεγάλα διεθνή ιερά στη Ρώμη, την Boulogne, το Compostela και την Κολωνία, αντιμετωπίζει τη θρησκευτική διαδρομή ως καταναλωτική εμπειρία.

• Pardoner & Friar: Αποτελούν τη ζωντανή ενσάρκωση της εκκλησιαστικής απληστίας, της εμπορευματοποίησης των μυστηρίων και της πλήρους ηθικής έκπτωσης.
• Parson's Tale (Ο Λόγος του Ιερέα): Τοποθετημένο στο τέλος του έργου, το πεζό αυτό κείμενο μετατοπίζει το ύφος από την κοσμική διασκέδαση στη σοβαρή θεολογική θεώρηση. Ο Ιερέας ορίζει το επίγειο προσκύνημα ως μια πνευματική μεταφορά για την πορεία της ψυχής προς την «Ουράνια Ιερουσαλήμ»:

«...thilke parfit glorious pilgrimage / That highte Jerusalem celestial.»

Μετα-Τσοσερικές Συνέχειες του 15ου Αιώνα

Η ημιτελής φύση του έργου του Chaucer ώθησε μεταγενέστερους συγγραφείς στη σύνθεση συνεχειών, οι οποίες αποτυπώνουν τις διαφορετικές προσλήψεις του φαινομένου του προσκυνήματος:

Τίτλος Έργου & Συγγραφέας	Περιεχόμενο & Συμπεριφορά Προσκυνητών	Σκοπός / Οπτική
The Siege of Thebes<br>(John Lydgate, μοναχός)	Ο Lydgate ενσωματώνει τον εαυτό του στους προσκυνητές στο Canterbury, ταξιδεύοντας για να ευχαριστήσει τον Άγιο Θωμά μετά από ασθένεια. Συμμετέχει σε συμπόσιο στο πανδοχείο.	Κοσμική / Κωμική οπτική, μοναστική αποδοχή της κοινωνικής διάστασης του ταξιδιού.
The Tale of Beryn<br>(Ανώνυμος, πιθανώς μοναχός)	Οι προσκυνητές φτάνουν στο Canterbury ως τουρίστες. Διαπληκτίζονται στην είσοδο του Ναού. Ο Miller και ο Pardoner μπερδεύουν τα οικόσημα στα βιτρό, κλέβουν pilgrim badges, ενώ ο Pardoner εξαπατάται από τη μπαρμέιρ στο πανδοχείο Chequer of Hope.	Μοναστική προώθηση του Ιωβηλαίου του 1420 έναντι των επικρίσεων των Lollards, με έντονο κοσμικό/κωμικό στοιχείο.
The Ploughman's Tale<br>(Ανώνυμος)	Ο Φτωχός Καλλιεργητής διαμαρτύρεται στον Πανδοχέα για την οικονομική εκμετάλλευση που υφίσταται από τον κλήρο. Ακολουθεί αλληγορικός διάλογος μεταξύ του Griffin (άρπαγας κλήρος) και του Pelican (χριστιανική αγάπη/μεταρρύθμιση).	Lollard / Μεταρρυθμιστική σάτιρα κατά της διαφθοράς της Εκκλησίας.

John Wycliffe, Lollards και John Ball

Η πιο συγκροτημένη επίθεση κατά της εμπορευματοποίησης της πίστης προήλθε από τον θεολόγο John Wycliffe και τους οπαδούς του, γνωστούς ως Lollards.

Οι Lollards απέρριπταν σθεναρά:

1. Τα προσκυνήματα και τη λατρεία των εικόνων και λειψάνων ως μορφές ειδωλολατρίας.
2. Τα συγχωροχάρτια και τη θεωρία του Θησαυρού των Χαρίτων.
3. Το δόγμα της μετουσίωσης (transubstantiation) στη Θεία Ευχαριστία.
4. Τον συσσωρευμένο πλούτο και την πολιτική εξουσία του ανώτερου κλήρου.

Παράλληλα, οι ριζοσπαστικές ιδέες του John Ball συνέδεσαν τη θρησκευτική διαμαρτυρία με τα αιτήματα των αγροτικών στρωμάτων, λειτουργώντας ως το ιδεολογικό υπόβαθρο για τη μεγάλη Εξέγερση των Χωρικών (Peasants' Revolt) το 1381.

Η συσσωρευμένη αυτή λογοτεχνική σάτιρα και η θεολογική αμφισβήτηση υπέσκαψαν σταδιακά τα θεμέλια του θεσμού, προετοιμάζοντας το έδαφος για την τελική θεσμική κατάρρευση του προσκυνηματικού συστήματος κατά τη Μεταρρύθμιση.

Η Παρακμή και η Κατάληξη: Από την Ύστερη Μεσαιωνική Κρίση στη Διάλυση των Μοναστηριών (1536-1540)

Στις αρχές του 16ου αιώνα, το μεσαιωνικό σύστημα προσκυνημάτων στην Αγγλία περιήλθε σε κατάσταση δομικής κρίσης. Η μετάβαση από την ύστερη μεσαιωνική εμπορευματοποίηση στη βίαιη θεσμική διάλυση υπό τη βασιλεία του Ερρίκου Η΄ σήμανε το οριστικό τέλος της «βιομηχανίας της πίστης».

Η Σταδιακή Παρακμή στις Αρχές του 16ου Αιώνα

Παρά την επιβίωση της παραγωγής σημάτων έως τις πρώτες δεκαετίες του 16ου αιώνα—όπως αποδεικνύει το αρχαιολογικά τεκμηριωμένο pewter badge του Τοξότη (Archer pewter badge) του 1530—η πρακτική του προσκυνήματος είχε υποστεί σοβαρή απαξίωση στη λαϊκή συνείδηση. Ο πλήρης επικρατήρας του εμπορικού, ψυχαγωγικού και τουριστικού χαρακτήρα έναντι της ουσιαστικής πνευματικότητας, σε συνδυασμό με τη διάδοση των ανθρωπιστικών ιδεών και της κριτικής των Lollards, κατέστησε τα ιερά ευάλωτα στις κρατικές παρεμβάσεις.

Η Διάλυση των Μοναστηριών (1536-1540)

Μεταξύ των ετών 1536 και 1540, ο Ερρίκος Η΄ εξέδωσε τα βασιλικά διατάγματα για τη Διάλυση των Μοναστηριών (Dissolution of the Monasteries):

• Καταστροφή Ιερών: Τα μεγάλα προσκυνηματικά κέντρα του Canterbury και του Walsingham αποδιοργανώθηκαν πλήρως. Οι περίφημες λειψανοθήκες και τα αποστολικά ιερά καταστράφηκαν ή αποσυναρμολογήθηκαν.
• Κατάσχεση Θησαυρών: Ο αμύθητος πλούτος σε χρυσό, άργυρο, πολυτελή τάματα και πολύτιμους λίθους που είχαν συσσωρευτεί από προσφορές αιώνων κατασχέθηκε ολοσχερώς από το βασιλικό θησαυροφυλάκιο.
• Τέλος της Βιομηχανίας Badges: Η παραγωγή των pewter badges και των προσκυνηματικών αγγείων διακόπηκε απότομα, σφαλίζοντας οριστικά έναν ολόκληρο βιοτεχνικό κλάδο.

Τελική Συνθετική Αξιολόγηση

Η ιστορική ανατομία της εμπορευματοποίησης της πίστης στα μεσαιωνικά προσκυνήματα της Αγγλίας οδηγεί σε τρία κεντρικά συμπεράσματα:

1. Οικονομικός Μετασχηματισμός: Η θρησκευτική πίστη λειτούργησε ως μια πρωτοποριακή μορφή εμπορευματικής αγοράς. Υπήρξε ο βασικός κινητήριος μοχλός για την ανάπτυξη και συντήρηση των εθνικών υποδομών (δρόμοι, γέφυρες, παρεκκλήσια) και για τη συγκρότηση των πρώτων δικτύων μαζικής φιλοξενίας (πανδοχεία, μεταφορές).
2. Κοινωνική Διάσταση: Τα προσκυνήματα προσέφεραν ένα μοναδικό πεδίο κοινωνικής ανάμειξης και δημοκρατικοποίησης της μετακίνησης. Επιέτρεψαν σε ανθρώπους διαφορετικών τάξεων (από την αριστοκρατία έως τους χωρικούς) να συνταξιδέψουν, προσφέροντας παράλληλα μια διέξοδο καταναλωτικής εκτόνωσης, ψυχαγωγίας και επίδειξης κοινωνικού status.
3. Ιστορική Νομοτέλεια: Η υπερβολική εμπορευματοποίηση, η χρηματιστικοποίηση της σωτηρίας μέσω των συγχωροχαρτίων και η διαφθορά των εκκλησιαστικών μηχανισμών προκάλεσαν την προϊούσα αποξένωση των πιστών. Αυτό το ηθικό και θεσμικό κενό ετοίμασε το κοινωνικό και ιδεολογικό έδαφος για την ταχεία αποδοχή και επικράτηση της Αγγλικανικής Μεταρρύθμισης.

Το μεσαιωνικό προσκύνημα εξελίχθηκε από μια πράξη ατομικής ευλάβειας σε έναν γιγαντιαίο οικονομικό μηχανισμό που διαμόρφωσε τις υποδομές, τη βιομηχανία σουβενίρ και τις μορφές δημόσιου θεάματος στην Αγγλία, πριν η εκτεταμένη εμπορευματοποίησή του προκαλέσει τη βίαιη κατάρρευσή του κατά τη Μεταρρύθμιση.

δια χειρός αλεξίου και με την βοήθεια της τεχνολογίας

05.10.2026

Καλώς όρισες φθινόπωρο..

Ήρθε το φθινόπωρο

Οι μέρες μικραίνουν, το φως γίνεται χρυσό και η φύση αλλάζει χρώματα. Ένας οδηγός με εξηγήσεις, ελληνικές παραδόσεις, γεύσεις, διαδρομές και αναγνώσματα.

Το φθινόπωρο δεν είναι απλώς η εποχή που τελειώνει το καλοκαίρι. Είναι ο καιρός του τρύγου, της σποράς, των πρώτων βροχών και του γυρισμού στα σπίτια.

Στην Ελλάδα ξεκινά σιγά σιγά: οι πρώτες βροχές του Σεπτέμβρη δροσίζουν τη γη, τον Οκτώβρη ωριμάζουν τα κάστανα και τα μανιτάρια, και τον Νοέμβρη το τοπίο αδειάζει από φύλλα.

Η ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Η Συμπαντική Συνείδηση και η Αρχιτεκτονική των Εννέα Διαστάσεων: Μια Συνθετική Πραγματεία

1. Η Μετατόπιση Παραδείγματος: Από τον Υλισμό στη Συμπαντική Συνείδηση

Η παραδοσιακή υλιστική θεώρηση της πραγματικότητας αμφισβητείται έντονα από σύγχρονα κοσμολογικά και κβαντικά υποδείγματα, τα οποία δεν βλέπουν τη συνείδηση ως παράγωγο της ύλης, αλλά ως θεμελιώδη και μη αναγώγιμη ιδιότητα του σύμπαντος. Στο πλαίσιο αυτό, η πραγματικότητα νοείται ως ένα ενοποιημένο, ολογραφικό σύστημα όπου κάθε διάσταση αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό βαθμό αντίληψης και συχνότητας.

2. Θεωρητική Φυσική και Υπερχώρος

Στη σύγχρονη φυσική, η Θεωρία Χορδών και η Θεωρία-Μ προτείνουν ένα σύμπαν 10 ή 11 διαστάσεων, προκειμένου να ενοποιήσουν τις θεμελιώδεις δυνάμεις. Οι επιπλέον διαστάσεις θεωρούνται είτε «συμπαγοποιημένες» σε μικροσκοπικό επίπεδο είτε αποτελούν τμήμα μιας ευρύτερης «βράνης» (μεμβράνης) μέσα στην οποία είναι δεσμευμένος ο τρισδιάστατος κόσμος μας. Ο Bernard Carr προτείνει ότι αυτές οι επιπλέον διαστάσεις παρέχουν τον πραγματικό χώρο ύπαρξης για νοητικά φαινόμενα, λειτουργώντας ως ένας εσωτερικός υπερχώρος.

3. Τοπολογική Νευροεπιστήμη: Το Blue Brain Project

Το ερευνητικό πρόγραμμα Blue Brain Project στην Ελβετία παρείχε πειραματική υποστήριξη στην πολυδιαστατική λειτουργία του εγκεφάλου. Χρησιμοποιώντας αλγεβρική τοπολογία, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα νευρωνικά δίκτυα σχηματίζουν γεωμετρικές δομές που εκτείνονται σε επτά, εννέα, έως και έντεκα διαστάσεις. Αυτές οι δομές, που ονομάζονται «κλίκες», περικλείουν πολυδιαστατικά κενά («κοιλότητες») που εμφανίζονται και εξαφανίζονται ακαριαία κατά την επεξεργασία πληροφοριών, παρομοιαζόμενες με «πολυδιαστατικά κάστρα από άμμο».

4. Η Κβαντική Υπόθεση του Νου (Orch-OR)

Η θεωρία Orch-OR των Roger Penrose και Stuart Hameroff υποστηρίζει ότι η συνείδηση αναδύεται από κβαντικές διεργασίες στο εσωτερικό των μικροσωληνίσκων των εγκεφαλικών κυττάρων. Η υπόθεση αυτή υποδηλώνει ότι ο νους αλληλεπιδρά με τον κβαντικό ιστό της πραγματικότητας, αξιοποιώντας φαινόμενα όπως η κβαντική υπέρθεση και η διεμπλοκή.

5. Η Αρχιτεκτονική των Εννέα Διαστάσεων

Σύμφωνα με το κοσμολογικό μοντέλο της Barbara Hand Clow, η ύπαρξη οργανώνεται σε εννέα διακριτά επίπεδα:

Διάσταση	Πεδίο / Χαρακτηριστικά	Επιστημονική Αντιστοίχιση
1η	Σιδηρούς Κρυσταλλικός Πυρήνας (Ενότητα)	Συχνότητα 40 Hz
2η	Τελουρικός Κόσμος (Δυαδικότητα)	Στοιχειακά, βακτήρια, ορυκτά
3η	Γραμμικός Χωρόχρονος	Υλική πραγματικότητα (ύψος, πλάτος, βάθος)
4η	Αρχετυπικός / Συλλογικός Νους	Ηλεκτρομαγνητισμός, μύθοι, αστρικό πεδίο
5η	Συχνότητα της Αγάπης	Samadhi, βιολογικό φως καρδιάς
6η	Ιερή Γεωμετρία	Μορφικά πεδία, πυρηνικές δυνάμεις
7η	Γαλαξιακές Λεωφόροι Φωτός	Κοσμικός ήχος, Cymatics
8η	Θείος Νους	Ορατό φάσμα φωτός, αιώνιος σχεδιασμός
9η	Γαλαξιακό Κέντρο (Ολότητα)	Singularity, πηγή χρόνου και κοσμικών κύκλων

6. Ιστορικές και Πολιτισμικές Συγκλίσεις

• Μάγια: Οι εννέα βαθμίδες των πυραμίδων αντιπροσωπεύουν τα «Εννέα Κύματα της Δημιουργίας», που οδηγούν στη Συνείδηση Ενότητας.
• Σκανδιναβική Κοσμολογία: Το δέντρο Yggdrasil συνδέει τους Εννέα Κόσμους, οι οποίοι αντιστοιχούν σε διαφορετικά διαστατικά επίπεδα.
• Βουδισμός: Διδάσκει εννέα επίπεδα συνείδησης, από τις αισθήσεις έως την amala (καθαρή θεμελιώδη συνείδηση).
• Πλάτωνας: Στον Τίμαιο περιγράφει την ψυχή με μαθηματικές αναλογίες, ενώ η Αλληγορία του Σπηλαίου αντιπροσωπεύει τον περιορισμό της αντίληψης στις χαμηλές διαστάσεις.

7. Συμπέρασμα: Προς μια Πλανητική Αφύπνιση

Η σύγκλιση της θεωρητικής φυσικής, της νευροεπιστήμης και της αρχαίας σοφίας υποδηλώνει ότι η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια διαδικασία πνευματικής εξέλιξης. Η κατανόηση της 9ης διάστασης ως ενός «κενού» όπου όλα μπορούν να υπερβούνται, προσφέρει έναν οδικό χάρτη για τη μετάβαση από τον υλικό δυισμό στη συμπαντική ενότητα.

Ανάλυση βασισμένη σε πηγές από τα έργα των Barbara Hand Clow, Carl Johan Calleman, Matías De Stefano και τα ευρήματα του Blue Brain Project.

δια χειρός αλεξίου

Τα 5 Σημεία της Γιόγκα που Έφεραν την Ισορροπία στη Δύση

SERVE. LOVE. GIVE

Τα 5 Σημεία της Γιόγκα

Sivananda Yoga Vedanta Centres. Μια σύγχρονη σύνθεση του Swami Vishnudevananda για τον σημερινό άνθρωπο. Σώμα σαν αυτοκίνητο: άσκηση, αναπνοή, χαλάρωση, διατροφή και θετική σκέψη.

Τα 5 Σημεία της Γιόγκα

Εξώφυλλο με Om

Swami Vishnudevananda

Ο δάσκαλος που έφερε τη γιόγκα στη Δύση

1. Σωστή Άσκηση - Asana

Λίπανση για το σώμα, ευλυγισία, υγεία της σπονδυλικής στήλης

2. Σωστή Αναπνοή - Pranayama

Η μπαταρία του σώματος, έλεγχος αναπνοής και νου

3. Σωστή Χαλάρωση - Savasana

Σαν το ψυγείο του αυτοκινήτου, φυσική και νοητική επαναφόρτιση

4. Σωστή Διατροφή - Vegetarian

Το καύσιμο, αγνή χορτοφαγική διατροφή, Ahimsa

5. Θετική Σκέψη & Διαλογισμός

Ο υπεύθυνος οδηγός, εσωτερική ειρήνη

Quote: Health is wealth...

Υγεία είναι πλούτος, γαλήνη του νου είναι ευτυχία, η γιόγκα δείχνει τον δρόμο

Serve, Love, Give, Purify, Meditate, Realize

Υπηρέτησε, Αγάπα, Δώσε, Εξαγνίσου, Διαλογίσου, Πραγμάτωσε

Πηγή: Google Arts & Culture - The Five Points of Yoga - Sivananda Yoga Vedanta Centres & Ashrams

#Γιόγκα, #SivanandaYoga, #SwamiVishnudevananda, #5ΣημείαΓιόγκα, #Pranayama, #Savasana, #Διαλογισμός, #ΧορτοφαγικήΔιατροφή, #Ευεξία, #YogaGreece #Vegeterian #Φιλοσοφία #Εξαγνισμός #Vegan

Αρχαία Ελληνική Πόλις και σύγχρονη Ευρώπη του Μηδενισμού

 

§1. Η αρχαία Ελληνική σκέψη αποτελεί διαχρονικά το αποφασιστικό άλμα της ιστορικο-λογικής ανέλιξης του ανθρωπίνου πνεύματος. Η Φαινομενολογία των φιλοσοφικο-πολιτισμικών του εκφάνσεων αναδύθηκε αργά, αλλά σταθερά από την αρχαία Ελληνική Πόλη-Πολιτεία· μια μορφή πολιτικής οργάνωσης, την οποία οι Έλληνες επέλεξαν για να ζήσουν και να ευδοκιμήσουν ως Ευρωπαίοι προπάτορες σε επίπεδο θεσμών, πολιτικής και πολιτισμικής ανάπτυξης, φιλοσοφίας, Λόγου και ορθολογικής σκέψης, τέχνης και ποίησης. Μια τέτοια γονιμότητα και ακμή πραγματώθηκε ιστορικά και λογίζεται διαχρονικά ως «θαύμα», ακριβώς επειδή η αρχαία Πόλις δεν ήταν μια  απρόσωπη, θεσμική, πολυκέφαλη οντότητα, ανεξάρτητη από τους πολίτες, όπως είναι εν πολλοίς το σημερινό κράτος· ακριβώς επειδή μπόρεσε να κάνει πράξη την ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων, να καταστήσει ύψιστη αρχή διοικητικής λειτουργίας της Πόλεως την ισονομία και ισηγορία, πέρα από κάθε είδους αντιπροσώπευση ή εκπροσώπηση, αυτή την αλλοτριωτική μορφή εξουσίας των εποχών μας, που συνθλίβει την πρωτοβουλία και την αυτενέργεια των πολιτών.

§2. Η Πόλις-Πολιτεία, και όχι Πόλις-Κράτος όπως λαθεμένα έχει καθιερωθεί να αποδίδεται σήμερα από πολλούς σύγχρονους/δυτικοευρωπαϊκούς μελετητές της ιστορίας, της πολιτικής, της φιλοσοφίας κ.λπ., έχει μια πολύ αρχαία προέλευση (πρβλ. Όμηρος: πτολίεθρον), αλλά βαθμιαία διαμορφώθηκε και έφτασε στο αποκορύφωμά της κατά τον 6ο π.Χ. αιώνα και κατά την Κλασική εποχή  (5ος - 4ος αι. π.Χ.). Σημειωτέον ότι η ονομασία Πόλις-Κράτος συνδέεται με ένα στρεβλό αναχρονιστικό εγχείρημα πολλών πολιτισμικών, πολιτικών, ιστορικών και πνευματικών  παραγόντων της νεωτερικής εποχής να ερμηνεύσουν την ελληνική δομή της πόλεως από τη σκοπιά της νεωτερικής έννοιας του κράτους. Πρόκειται κατ’ ουσία για μια βάναυση παρερμηνεία της ουσίας της αρχαίας έννοιας της πόλεως. Η ουσία της αρχαίας πόλεως συνάπτεται με την ψυχικο-πνευματική και ηθικο-κοινωνική ενότητα των πολιτών, διαχωρισμένη πλήρως από οποιαδήποτε απλώς βιολογική, γεωγραφική, διοικητική συνύπαρξη υπηκόων υπό την πολιτική ηγεμονία ενός προσώπου ή μιας ομάδας γραφειοκρατών. Μια τέτοια ψυχρή συνύπαρξη υπηκόων συνθέτει τον δομικό πυρήνα  του σύγχρονου κράτους. Το τελευταίο είναι ένας πολύπλοκος γραφειοκρατικός μηχανισμός, άκρως συγκεντρωτικός και εξουσιαστικός που στέκεται πάνω από την κοινωνία και τη διοικεί ως έξωθεν απεσταλμένος φορέας της βίας. Στην αρχαία σκέψη η έννοια του κράτους αναφέρεται στον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου ως η βία που υπηρετεί την εξουσία του Δία.  Η Πόλις-Πολιτεία, απεναντίας, ως κοινότητα πολιτών και όχι υπηκόων προσφέρει όλες τις δυνατότητες για ν’ αναπτύσσεται ο άνθρωπος ως «πολιτικό ζώο», κατά τη φράση του Αριστοτέλη, δηλαδή ως ένα ον που διαθέτει λογική/Λόγο και γλώσσα και μπορεί να μεγαλουργήσει μόνο εντός της κοινότητας, γιατί από τη φύση του είναι κοινωνικό ον και διόλου απομονωμένο.

§3. Μέσα σε μια τέτοια κοινοτική πραγματικότητα θα ανθίσει η φιλοσοφία, η διαλεκτική, η ηθική, η λογοτεχνία, η ιστορία, άλλες επί μέρους επιστήμες κ.λπ. και θα διαμορφωθούν οι συνθήκες για μια αληθινά ευτυχισμένη ζωή Με τους Προσωκρατικούς (6ος–5ος αι. π.Χ.)., τους στοχαστές που προηγήθηκαν του Σωκράτη, άρχισε να χαράσσεται μια  πλούσια γραμμή σκέψης, στην οποία λαμβάνει χώρα η πρώτη επαναστατική ρήξη της δυτικής φιλοσοφίας: γίνεται η μετάβαση από τον Μύθο στο Λόγο. Καλλιεργώντας το Λόγο διαχωρίζουν ριζικά τη σκέψη τους από τους μύθους και τις υπερφυσικές μυθοπλασίες σχετικά με την εξήγηση του φυσικού και κοινωνικού-συμπαντικού γίγνεσθαι· στρέφονται προς τη λογική εξήγηση του κόσμου και της ανθρώπινης κατάστασης. Φέρουν στο προσκήνιο επιστημονικές εξηγήσεις, βασιζόμενες όλες σε μια αρχέγονη/πρωταρχική αρχή, αντλούμενη είτε από τη φύση είτε από την καθαρή σκέψη πάνω σε αυτήν. Αυτοί πρώτοι (ιστορικά και λογικά) συνετέλεσαν στο να γεννηθεί μια θεμελιώδης στιγμή στον δυτικό πολιτισμό: όλα να συγκλίνουν στην ιδέα του Λόγου που διέπει τα πάντα. Ο Λόγος, ο Λογισμός, είναι αυτός  που συγκροτεί την οργάνωση της πραγματικότητας και ανοίγει την ελευθερία της σκέψης σε αρχέγονα μονοπάτια. Με τούτο το άνοιγμα, η απελευθερωμένη σκέψη συντρίβει κάθε είδους προκαταλήψεις, στερεότυπα και στεγανά, προχωρεί πέρα από πρόχειρες, τυποποιημένες εξηγήσεις ή επεξηγήσεις και στην πρακτική της εφαρμογή αναδεικνύεται σε αυθεντικό στοχασμό. Αυτή η εξέλιξη σημαίνει πως ο Λόγος διακρίνει σαφώς τον εαυτό του από την υπολογιστική σκέψη (ψυχρός ορθολογισμός, τεχνική πλαισιοθέτηση κ.λπ.) και δεν χάνεται σε ψευδείς υποσχέσεις για μια μονοσήμαντη, γραμμική, προδιαγεγραμμένη εξέλιξη.

§4. Η ανεξάντλητη δύναμη του Προσωκρατικού στοχασμού κατόρθωσε να συνδέσει τον Λόγο με την περαιτέρω ανάπτυξη των ελληνικών Πόλεων-Πολιτειών. Κατ’ αυτήν την ανάπτυξη αποτέλεσε τη θεμελιακή αρχή για την έλλογη εναρμόνιση Ατόμου και Πόλεως. Για να επικοινωνήσει κανείς με την πολιτική κοινότητα, για να δραστηριοποιηθεί στο εσωτερικό της σε διαφόρους τομείς έπρεπε να μπορεί να αναπτύσσει πειστικό λόγο, ώστε να προσανατολίζει τους πολίτες προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση και κυρίως προς την ικανότητά τους να σκέπτονται πολιτικά και αναλόγως ν’ αποφασίζουν. Έτσι τον 5ο αιώνα π.Χ. γεννήθηκε βαθμιαία το πνευματικό κίνημα των σοφιστών, που χωρίς να είναι κάποιο ενιαίο ρεύμα συνέτεινε αποφασιστικά στην κυκλοφορία των ιδεών εντός  των ελληνικών πόλεων και ιδιαίτερα της Αθήνας. Επρόκειτο στ’ αλήθεια για δασκάλους, που περιφέρονταν από πόλη σε πόλη και δίδασκαν, επί χρήμασι, ρητορική, πολιτική αρετή και πειστικούς τρόπους επιχειρηματολογίας. O Πλάτων αντιμετώπισε κριτικά τη σοφιστική στους διαλόγους του και παρουσίασε τον Σωκράτη να συγκρούεται έντονα με αυτούς τους δασκάλους της ευγλωττίας που διατείνονταν ότι μπορούσαν να αποδείξουν οποιονδήποτε ισχυρισμό. Η φιλοσοφική διαφορά Πλάτωνος και σοφιστών είναι αβυσσαλέα: έγκειται σε εκ διαμέτρου αντίθετες αναγνώσεις της πραγματικότητας, της γλώσσας και της σκέψης, καθώς και στην εμπορευματοποίηση ή μη της παιδείας. Μια τέτοια θεμελιακή διαφορά μεταξύ τους δεν μπορεί σήμερα να παρερμηνεύεται ορισμένως, έτσι απλοϊκά, ως διαφορά προτιμήσεων, άρα ως δυσφήμιση των σοφιστών από τον Πλάτωνα, παρότι ο τελευταίος αντιπαρατέθηκε με δριμύτητα μαζί τους. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι σοφιστές μεγάλοι διανοητές της Ελλάδας. Δυνάμει αυτών ουσιαστικά διαδόθηκε ο πνευματικός πολιτισμός στις ευρύτερες μάζες. Ο Χέγκελ εξαίρει τη σημασία του έργου τους:

«Ένας καλλιεργημένος άνθρωπος ξέρει πώς να πει κάτι για οποιοδήποτε αντικείμενο, να ανακαλύψει διάφορες οπτικές γωνίες, από τις οποίες να το εξετάσει. Αυτήν την κουλτούρα, η Ελλάδα, την οφείλει στους Σοφιστές».

 

§5. Την ίδια περίπου εποχή κάνει αισθητή την παρουσία του στην Αθήνα ο Σωκράτης. Μια χαρακτηριστική προσωπικότητα, που σε αντίθεση με τους σοφιστές δεν εγκατέλειψε ποτέ την Αθήνα μέχρι το βίαιο θάνατό του. Παρόλο που ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτα, με το συνολικό πρακτικό του έργο έχει ασκήσει  επιρροή του είναι ωστόσο σημαντικά. Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., όλοι ισχυρίζονταν ότι εμπνεύστηκαν από τον Σωκράτη, μεταξύ αυτών κι ο Πλάτων. Την ενασχόλησή του με τη φιλοσοφία την κατανοούσε, όπως δείχνουν οι πληροφορίες, κατά κύριο λόγο, που μας παρέχουν τα πλατωνικά κείμενα και δη οι Σωκρατικοί διάλογοι, ως αποστολή για την ηθικο-πνευματική ανόρθωση του ανθρώπου και τη στοχαστική αυτογνωσία του ανθρώπινου βίου: «ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ [=τη ζωή που δεν εξετάζεται, δεν αξίζει να τη ζει ο άνθρωπος]» (Απολογία Σωκράτους 38a). Μια τέτοια αποστολή δεν αποκλείεται να τη θεωρούσε και ως συνειδητή αντίδραση στις ιδέες των Σοφιστών. Όπως λέει ο Κικέρων, η αποστολή του Σωκράτη ήταν να κατεβάσει τη φιλοσοφία από τον ουρανό στη Γη, να στραφεί σε ζητήματα ηθικής φύσης. Για να το επιτύχει αυτό, γίνεται ακούραστος μαχητής της ερμηνευτής πράξης. Απλώνει την ερευνητική του ερμηνεία σε όλους τους τομείς: στη σοφιστική, στην πολιτική, στη θρησκεία, στη μαντική, στη διαπαιδαγώγηση των νέων, στη διαλογική επικοινωνία. Περιφέρεται στους δρόμους της Αθήνας, στην αγορά, στα γυμνάσια, παντού και συνομιλεί με τους νέους και με όλους τους Αθηναίους ή και τους ξένους.

§6. Αλλά ποιο είναι ακριβώς το έργο του; Μακριά από το να διδάσκει, βοηθά τα πνεύματα να γεννήσουν, όπως ακριβώς η μητέρα του η Φαιναρέτη, που ήταν μαία, βοηθούσε τα σώματα να γεννήσουν. Αποκαλύπτει στους άλλους τις αλήθειες που φέρνει ο καθένας μέσα του. Εφαρμόζει την τέχνη της μαιευτικής ή ελεγκτικής. Είναι μια πνευματική μαία, που αφήνει την ψυχή να αντιμετωπίσει τον εαυτό της και να συλλάβει τις δικές της αλήθειες. Στη διαλογική του επαφή με τους νέους και τους ενήλικες θέτει καίρια ερωτήματα για την αρετή και τις διάφορες ηθικές εκφάνσεις της στην πρακτική ζωή των ανθρώπων, όπως για τη δικαιοσύνη, τη φιλία, την ανδρεία, την ευσέβεια κ.α. Εφαρμόζει τη διαλεκτική μέθοδο με τη μορφή ερωταποκρίσεων, που εκτυλίσσεται . Αυτή η μέθοδος θα φτάσει στο αποκορύφωμα της εξέλιξής της με τον Πλάτωνα: από τεχνική της κοινής συζήτησης θα μετεξελιχθεί, στον χώρο των Ιδεών, σε ύψιστη μορφή της φιλοσοφικής νόησης. Εφαρμόζοντας τη μέθοδο των ερωταποκρίσεων  αγωνίζεται να ενεργοποιήσει τον νου και την ψυχή των ανθρώπων, ώστε να σκέπτονται το καλό και να θέλουν να ζήσουν σύμφωνα με αυτό. Θεωρεί πως ο άνθρωπος από τη φύση του δεν είναι κακός, αλλά γίνεται κακός, όταν μέσα στον καθημερινό κόσμο χάνει τη συνοχή της ατομικότητάς του και διασπά την ψυχική του ενότητα, με αποτέλεσμα να παγιδεύεται μέσα στη σκόνη των αισθητηριακών εν-τυπώσεων, να μην μπορεί πια να αναζητήσει την ουσία των πραγμάτων και τελικά ανάγει τη γνώμη του, τη δοξασία, σε ύψιστη γνώση.

§7. Γι’ αυτό και προκρίνει τη γνώση, που παράγει ο νους, ως τον μοναδικό δρόμο προς την αρετή. Σύμφωνα με τον Χέγκελ, ο Σωκράτης

«δεν ξεπήδησε σαν μανιτάρι από τη γη, αλλά βρίσκεται σε μια συγκεκριμένη συνέχεια με την εποχή του. Δεν είναι μόνο μια εξαιρετικά σημαντική μορφή στην ιστορία της φιλοσοφίας —η πιο ενδιαφέρουσα στην αρχαία φιλοσοφία— αλλά είναι μια προσωπικότητα παγκόσμιας ιστορικής σημασίας. Αποτελεί το κύριο σημείο καμπής του πνεύματος προς τον ίδιο τον εαυτό του· αυτή η στροφή εκδηλώθηκε μέσα του με τη μορφή της σκέψης … Ο Σωκράτης εκφράζει πλέον την ουσία ως το καθολικό Εγώ, ως το Αγαθό, ως τη συνείδηση που αναπαύεται στον ίδιο της τον εαυτό ‒ το Αγαθό ως τέτοιο, ελεύθερο από την υπαρκτή πραγματικότητα, ελεύθερο απέναντι στη σχέση της συνείδησης με την υπαρκτή πραγματικότητα ‒ είτε πρόκειται για μεμονωμένη αισθητηριακή συνείδηση (συναίσθημα και κλίσεις) ‒, είτε, τέλος, ελεύθερο από τη θεωρητική σκέψη που στοχάζεται πάνω στη φύση, η οποία, παρότι είναι σκέψη, διατηρεί ακόμη τη μορφή του Είναι· μέσα σε αυτήν δεν είμαι βέβαιος για τον εαυτό μου» (Werke 18. Suhrkamp, σσ. 441-42).

 

Ο Σωκράτης, κατ’ αυτό το πνεύμα, εγγράφεται στην ιστορία της φιλοσοφίας ως μια ρηξικέλευθη προσωπικότητα, που αλλάζει ριζικά την κατεύθυνση της φιλοσοφίας: από την κύηση της ως κοσμολογικής σκέψης τη στρέφει προς την αυτογνωσία του ανθρώπου, προς τη νοητική του αυτοδιάθεση, προς την ερευνητική ερμηνεία της δικαιοσύνης και της πολιτικής κ.λπ.. Γίνεται, ως εκ τούτου, ο καταλύτης για να ακολουθήσουν οι συστηματικές σελίδες της φιλοσοφίας με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

§8. Αν προσπαθήσουμε να συγκρίνουμε την ως άνω λαμπρή περίοδο της ελληνικής/ευρωπαϊκής πραγματικότητας με τη σημερινή πραγματικότητα της Ευρώπης, θα διαπιστώσουμε να κυριαρχεί σήμερα στην Ευρώπη ένας καταστροφικός μηδενισμός, ίδιος και απαράλλακτος με τον Ευρωπαϊκό μηδενισμό, για τον οποίο έχει ήδη μιλήσει ο Νίτσε.[1] Με αφετηρία τον 20ό αιώνα, η Ευρώπη αρχίζει την καθοδική της πορεία με τον και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και έφτασε στον ολοσχερή μηδενισμό με τον και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτά είναι τα δυο καίρια ιστορικά γεγονότα που ορίζουν αυτήν την εποχή. Κλονίζοντας τη γηραιά Ήπειρο, επιταχύνοντας τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις ιστορικές μεταλλάξεις, ο Μεγάλος Πόλεμος, με τους πολυδιάστατους κλυδωνισμούς του, σημαίνει πράγματι το τέλος μιας εποχής. Η πτώση των αυτοκρατοριών, η αναδιάταξη της Ευρώπης και η συνειδητοποίηση της αιματηρής σφαγής οδηγούν σε τραγικές αφυπνίσεις. Η αντίληψη του παραλόγου επιβάλλεται σε μια γενιά συντριμμένη από τον πόλεμο. Η θνητότητα εισέρχεται συνειδητά πλέον στη ζωή ως λύτρωση από το μηδενιστικό χάος των διαφόρων μεταπολεμικών περιόδων. Καθ’ όλο τον προηγούμενο αιώνα μέχρι και σήμερα ακόμη απλώνονται στην Ευρώπη, και όχι λιγότερο σε ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη, ολοκληρωτισμοί πιο απόλυτοι ακόμα και από τις πιο απόλυτες μοναρχίες.

§9. Η απολυταρχία επιστρέφει με τον μανδύα της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού· η αυταρχία κι ένα είδος φεουδαρχικού «δημοκρατισμού» ή «σοσιαλισμού» συνθλίβουν ολόκληρους λαούς και πολιτισμούς. Όλα τα καθεστώτα στην Ευρώπη ‒και όχι μόνο‒ επιβάλλουν τυφλή υπακοή και πλήρη υποταγή της σκέψης. Αυτό απαιτεί η κεντρική εξουσία του ανώτατου ηγέτη. Σχεδόν παντού εγκαθίστανται παρακμιακές μορφές εξουσίας, με τη μορφή κυρίως μαζικών δημοκρατιών και με κοινό παρονομαστή τις αποπροσανατολιστικές πλέον αντιλήψεις περί ισονομίας και κράτους δικαίου, καθ' εικόνα και ομοίωση των ίδιων των εξουσιαζομένων, των μόνιμα εξαπατημένων υπηκόων. Αυτοί-εδώ με την ψευδή συνείδησή τους εμπλέκονται σε άγριες ιδεολογικές αντιμαχίες για λογαριασμό των εξουσιαστών και συντελούν με τις ιδεολογικο-πολιτικές τους αυταπάτες στη συρρίκνωση των δημιουργικών δυνάμεων της κοινωνίας. Κανένας μηχανισμός συγκράτησης δεν περιορίζει πλέον ούτε την ισχύ του Κράτους, που ασκείται ανεξέλεγκτα πάνω στο άτομο, ούτε την απατηλή ισχύ των υπηκόων πάνω στους εαυτούς τους και τους υποτιθέμενους ιδεολογικούς τους αντιπάλους. Ο άγριος και μαζικός Μηδενισμός, σε επίπεδο πολιτικών δυνάμεων, συμπολιτευόμενων και αντιπολιτευόμενων, με τις εξωπραγματικές και τεχνητές πρακτικές,  είναι ο άμεσος καρπός των Ευρωπαϊκής υφής ολοκληρωτισμών, οι οποίοι τείνουν εκάστοτε να καταρρεύσουν ο ένας μετά τον άλλον, ηττημένοι από τη στρατιωτική ισχύ ή από τη δική τους εσωτερική αποσύνθεση. Έτσι εξαφανίζεται κάθε Ιδέα του Καλού και τα ουτοπικά συστήματα που κουβαλούσαν τις ελπίδες του ανθρώπου στις αρχές του αιώνα. Από κοντά και μια πλειάδα από ασήμαντους διανοούμενους. Μακριά από καθετί το άξιο και πνευματικό, διεκδικούν αξιώματα στα διάφορα μορφωτικά ιδρύματα ή σε άλλους θεσμούς για να αντισταθμίσουν την πνευματική τους φτώχια και την απουσία αληθινής γνώσης. Λειτουργούν ως καιροσκόποι γραφειοκράτες, ως ένα ειδικό «κοπάδι» που αρμέγει γάλα για τους καθ’ όλα ανάξιους πολιτικούς του βοσκούς.

§10.  Ρημαγμένη, αποδυναμωμένη, με αλλοιωμένο τον πληθυσμό της, η Ευρώπη παραμερίζεται συχνά-πυκνά από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε όλους τους τομείς, τόσο στον οικονομικό όσο και στον πολιτισμικό. Καθολική απώλεια του νοήματος, κενό ιδεών, κατάρρευση των εμπνευσιακών αξιών: ο μηδενισμός που είχε προφητεύσει ο Νίτσε έχει πλέον εγκατασταθεί. Παρά την ανάταση που υποτίθεται συνιστά η δύσκολη, αλλά άτακτη πορεία της «ενωμένης» Ευρώπης, οι δυνάμεις της ζωής εγκαταλείπουν τη γηραιά Ήπειρο. Απέναντι στην προσπάθεια ανασυγκρότησης και επέκτασης των γενεών που κινούν τις δυναμικές κοινωνίες, προτιμάται το άνετο βιοτικό επίπεδο: η υπογεννητικότητα είναι πλέον ο κανόνας σε ολόκληρη την Ευρώπη; Η δημιουργική φιλοσοφική σκέψη έχει  εξαντληθεί πλήρως. Η παρρησία του λόγου είναι εντελώς-παντελώς ανύπαρκτη. Οι πιο ανίκανοι αξιοποιούνται ως οι πιο ικανοί και οι στάχτες περνούν για περισσό φως. Ο θάνατος του θεού ολοκληρώνεται με τον θρίαμβο του τελευταίου ανθρώπου, κατά τον Νίτσε, δηλαδή των πιο ανίκανων, των παραιτημένων από τον Αγώνα της ζωής ο οποίος αποτελεί την πηγή όλων των αξιών. Σε αυτόν το θρίαμβο των μετριοτήτων έρχεται να προστεθεί η άνοδος του ανεξέλεγκτου εξισωτισμού. Τι θέλει, τι απαιτεί αυτό το εξισωτικό άτομο, όπου κι αν γίνεται ο κυρίαρχος; Την ευτυχία. Όχι την πνευματική ευτυχία της Αρχαιότητας, αλλά την ευτυχία μέσω ψεύτικης υλικής ευημερίας. Σε τούτο το λυκόφως, όλες οι βεβαιότητες πλήττονται. Και πρώτα από όλα, εκείνες που επί μακρόν στήριζαν τον στοχαστικό λόγο. Σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του σημερινού κόσμου κυριαρχεί η σκοτεινή νύχτα της ασκεψίας, ένας ακαδημαϊκός ψευτοριζοσπαστιμός και ο άκρατος ποπουλισμός.

αναδημοσίευση από το ιστολόγιον

hegel-platon.blogspot.com

Ο Αυτόλυκος, ο Ορίζων και ο αριθμός Εννέα

 Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο Ιστορίες στο Περιθώριο......

Ο Αυτόλυκος από την Πιτάνη της Μικρασίας [360-290 πΧ] ήταν μαθηματικός, αστρονόμος και γεωγράφος. Για τη βιογραφία του ξέρουμε πολύ λίγα πράγματα.

Ηταν δάσκαλος του Αρκεσίλαου και μ’ αυτή την ευκαιρία τον αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος, πληροφορώντας μας ότι μεταναστεύσανε και οι δύο στις Σάρδεις.

Τα βιβλία του «Περί κινουμένης σφαίρας» και «Περί επιτολών και δύσεων» είναι τα αρχαιότερα συγγράμματα που φτάσανε μέχρι τις μέρες μας στην αρχική τους μορφή.

Χρησιμοποίησε πρώτος τη λέξη ορίζων για να περιγράψει τον νοητό κύκλο που περιβάλλει το βλέμμα του γήινου παρατηρητή.
Ο τελικός ορισμός βρίσκεται πολύ σύντομα στα Φαινόμενα του Ευκλείδη.

Μετά η λέξη απέκτησε κυρίως αυτή την έννοια, πέρασε σαν Horizon στα Λατινικά στις μεσαιωνικές μεταφράσεις του Φραγκίσκου Μαυρόλυκου και μετά ενσωματώθηκε στις Λατινογενείς γλώσσες απαράλλαχτη.

Ηταν άραγε τυχαία η επιλογή της λέξης ;;

Ισως όχι. Ανατρέχοντας στην ορολογία των Πυθαγόρειων, ο αριθμός εννέα, το απώτατο όριο των αριθμών, ονομαζόταν Ωκεανός αλλά και Ορίζων, όπως μας πληροφορεί ο Ιάμβλιχος στα Θεολογούμενα Αριθμητικά.

Οσο για τις επιτολές ή ανατολές του ήλιου, της σελήνης και των άστρων, εκεί τα ετυμολογικά είναι απλά. Τέλλω σημαίνει διεκπεραιώνω και επιτέλλω ή ανατέλλω σημαίνει αυτό που συμβαίνει, κάνω ξανά τη δουλειά μου. Τόσο απλά.

Αυτή την παράξενη κουλτούρα κουβαλάει μέχρι τις μέρες μας και ο ταπεινός ασυρματιστής, που θα μείνει ιδανικός και ανάξιος εραστής, χωρίς να σχίσει τη θολή γραμμή των οριζόντων.

Το μέλλον που δεν ήρθε ποτέ

 Το 1967 στην τότε ΕΣΣΔ γιορτάζονταν τα πενηντάχρονα της Οκτωβριανής επανάστασης. H επέτειος γιορτάστηκε με ιδιαίτερη λαμπρότητα, έγιναν παρελάσεις, εκφωνήθηκαν λόγοι, τα συνηθισμένα των επετείων. Έγινε όμως και κάτι ασυνήθιστο.

Σε ολόκληρη την επικράτεια της αχανούς χώρας, από το Τιράσπολ έως το Βλαδιβοστόκ, οι μαθητές των σχολείων και τα μέλη της κομμουνιστικής νεολαίας, της Κομσομόλ έγραψαν μηνύματα που τα έκλεισαν σε χρονοκάψουλες για ν’ ανοιχτούν το 2017 από τους νεους που θα γιόρταζαν τότε τα 100 χρόνια της Οκτωβριανής.

Σήμερα βέβαια ξέρουμε ότι η ΕΣΣΔ δεν έζησε να γιορτάσει την 100ή επέτειο της επανάστασης -ούτε καν την 75η, αφού έπαψε να υπάρχει στα τέλη του 1991, ένα χρόνο νωρίτερα δηλαδή. Ξέρουμε ακόμα ότι η διάλυση της ΕΣΣΔ οδήγησε σε μια σειρά συγκρούσεις με αποκορύφωμα αυτήν που μαίνεται τούτες τις μέρες, με την εισβολή του ρωσικού στρατού στην Ουκρανία.

Όμως οι χρονοκάψουλες ανοίχτηκαν το 2017 και διαβάστηκαν. Και σήμερα θα διαβάσουμε δύο από αυτά τα κείμενα, χάρη σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, με τίτλο ίδιον με το σημερινό μας άρθρο, «Το μέλλον που δεν ήρθε ποτέ», από τις εκδόσεις Άπαρσις σε συνεργασία με τις εκδόσεις Αρχειοθραύστης, σε μετάφραση του Δημήτρη Μόσχου, ο οποίος έχει γράψει και μια πολύ ενδιαφέρουσα εισαγωγή. Ο Μόσχος επέλεξε να μεταφράσει 14 γράμματα από ισάριθμες χρονοκάψουλες, απ’ όλη την επικράτεια της ΕΣΣΔ.

Όπως λέει ο Μόσχος, ενώ τα πρώτα χρόνια της σοβιετικής κοινωνίας έχουν μελετηθεί εκτενώς, η μεταπολεμική και η ύστερη κουλτούρα της ΕΣΣΔ έχει απασχολήσει πολύ λιγότερο τους ερευνητές καθώς αντιμετωπίζεται γενικά ως η «εποχή της στασιμότητας». Όμως, συνεχίζει, η μαζική σοβιετική κουλτούρα του ’60 και του ’70 φανερώνει το πώς ένα μέρος τουλάχιστον των σοβιετικών πολιτών και των χαμηλόβαθμων αξιωματούχων αντιλαμβανόταν τη σχέση τους με την επανάσταση, με τις προϊούσες κουλτούρες της ρωσικής περιφέρειας, με την εποχή τους και με την τεχνολογία, με τη θρησκεία και, κυρίως, με το μέλλον τους.

Η καρδιά της σοβιετικής κοινωνίας, συνεχίζει, χτυπούσε σε τοπικό επίπεδο, ενώ αντιθέτως το Κόμμα, ιδίως στα ανώτερα κλιμάκια, δεν ήταν μόνο κράτος, μα και ιδιοκτήτης της συλλογικής οικονομίας και έτσι, ταυτόχρονα και κατά μία τραγική ειρωνεία της ιστορίας, η ΕΣΣΔ, το «εργατικό κράτος», ήταν διοικητικά ένα κράτος εργοδοτών.

Αντιγράφω τις δύο τελευταίες παραγράφους από την πολύ αξιόλογη εισαγωγή του Μόσχου:

Εκτός αυτού, η ΕΣΣΔ μάς έμαθε και κάτι άλλο. Όσο αντι­φατική κι αν ήταν, όσο κι αν εχθρευόταν το Κόμμα, η σοβιετική κοινωνία ήταν μια κοινωνία που πίστευε βαθιά στην υπόθεση της, ίσως περισσότερο από το κράτος που τη διεύθυνε. Η επίσημη παι­δεία, η ιδεολογία και φυσικά η καταστολή έπαιξαν το ρόλο τους. Όμως το βάθος και η ένταση της πίστης σε ένα καλύτερο μέλλον δεν μπορούν ποτέ να εισαχθούν μόνο από τα πάνω. Υπήρχε κάτι κοινωνικά, ένα πρωτόλειο υλικό της καθημερινής ζωής που μέχρι το ‘70 έκανε την υπόθεση του κομμουνισμού να μοιάζει ακόμα δυνατή και αποδεκτή.

Πέρα λοιπόν από τη νοσταλγία και την ιδιαίτερη απόλαυ­σή της, οι επιστολές που δημοσιεύονται εδώ απευθύνονται στις κομμουνίστριες και τους κομμουνιστές της τρίτης χιλιετίας. Εί­ναι γράμματα προς εμάς που μας δείχνουν συγχρόνως το πόσο κωμικό, αλλά και πόσο σημαντικό, είναι το όνειρο κάθε μεγάλης εποχής. Η ανεκπλήρωτη ευχή κουβαλάει μέσα της τόσο την κωμικότητα όσο και την προτροπή της εκπλήρωσης της. Είναι ακριβώς αυτή η δέσμη συναισθημάτων που μας πλημμυρίζει όταν σήμερα διαβάζουμε: «Εσείς είστε η γενιά της ευτυχίας».

Διάλεξα δύο γράμματα: το ένα, επειδή προέρχεται από μια πόλη της σημερινής Ουκρανίας, έστω κι αν δεν βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των συγκρούσεων, το τότε Νικολάεφ και σήμερα Μικολάιφ· το άλλο, που κλείνει την 14άδα των γραμμάτων, επειδή το βρήκα αντιπροσωπευτικό της αφελούς αλλά συγκινητικής αισιοδοξίας της σοβιετικής νεολαίας του 1967.

1. (Με αστερίσκο σημειώνω πρόσωπα και πράγματα για τα οποία ο μεταφραστής έχει υποσημειώσεις, που τις παραθέτω στο τέλος)

Νικολάεφ, Ουκρανία

Μήνυμα των αγοριών και των κοριτσιών της Κομσομόλ της συγκέντρωσης για την επέτειο του έτους 1967 προς τη νεολαία του 2017

Στον πανέμορφο ποταμό του Μπουγκ, στέκεται η παραμυθένια πόλη μας. Πλημμυρίζουν από τα δυνατά τραγούδια μας για τα 50 χρόνια από τον μεγάλο Οκτώβρη οι βελανιδιές του πάρκου, ενός πάρκου που χτίσαμε με τα ίδια μας τα χέρια. Μέλη της Κομσομόλ του 2017! Ακούστε μας στο θρόισμα των φύλλων και το τραγούδι μας θα σας μεταφέρει στον προηγούμενο αιώνα, θα σας διηγηθεί γλυκά τον θρύλο της ορδής των νέων της δεκαετίας του ‘60.

Εμείς η γενιά της Κομσομόλ του ‘60 δεν μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας χωρίς τη μάχη και τη δημιουργική δουλειά στο όνομα της οικοδόμησης του κομμουνισμού, ο οποίος για εσάς πλέον είναι πραγματικότητα.

Νιώθουμε υπερηφάνεια για αυτό το κομμάτι γης μας με τις απέραντες στέπες, τα χωράφια με το χρυσαφένιο στάχυ αλλά και τα δάση από νεόκτιστες πόλεις, και προσπαθήσαμε να κάνουμε τα πάντα ώστε το μέλλον αυτής της γης να είναι υπέροχο.

Εμείς, όπως και εσείς αγαπημένοι μας απόγονοι, πάντα ήμα­σταν πρώτοι, ήμασταν πάντα εκεί που υπήρχε ανάγκη. Ζόγια…* Ματρόσοφ…* οι ήρωες του κύκλου της Ίσκρα… τα ονόματα τους παραμένουν αθάνατα, όπως αθάνατη είναι και η ίδια η Κομσομόλ. Και τέλος η κατάκτηση της παρθένας γης του διαστήματος· να ποιοι είναι οι ηρωικοί σταθμοί της πορείας των συγχρόνων μας.

Σήμερα, παραμονές του εορτασμού των 50 χρόνων του κράτους μας, απλώνουμε φιλικά τα χέρια μας προς εσάς στον 21ο αιώνα και σας λέμε υπερήφανα πως το σύνθημα της σοσιαλιστικής άμιλλας “Για εσένα αγαπητό κόμμα, το έργο μας και οι καρδιές μας!” δού­λεψε τέλεια. Η 25η μπριγάδα νεολαίας της Κομσομόλ της πόλης αγωνίστηκε για τον τίτλο που φέρει το όνομα της 50ής επετείου της σοβιετικής εξουσίας. Εργαζόμενοι στο εργοστάσιο ένδυσης, εργα­ζόμενοι στο εργοστάσιο που φέρει το όνομα της 25ης Οκτωβρίου, ξέρετε άραγε πως ήταν οι προκάτοχοί σας που αναγνωρίστηκαν ως νικητές στον επετειακό διαγωνισμό του εργαστηρίου No 4; Είναι ένα εργοστάσιο ρούχων υπό την ηγεσία της Λυδίας Ντιατσένκο και της Γκαλίνα Γερασιμένκο από το 9ο τμήμα που φέρει το όνομα του ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης Παρφέντι Γκρετσάνι.* Να μια ακόμα ιστορία για εσάς: το σύνθημα των εργαζομένων στο εργοστάσιο ένδυσης, οι οποίοι κατέχουν την κόκκινη σημαία της Κομσομόλ εδώ και πέντε χρόνια είναι “Ας δώσουμε και τα 420 λεπτά μας στην παραγωγή!”. Επίσης, έκθεμα του τοπικού μου­σείου αποτελεί ένας νέος κινητήρας ντίζελ ισχύος 600 ίππων, που συναρμολογήθηκε από μέλη της Κομσομόλ του εργοστασίου μας. Γνωρίζετε ίσως τον τιμητικό τίτλο “βετεράνος της κομμουνιστι­κής εργασίας”. Στα χρόνια μας, απονεμήθηκε στους καλύτερους των καλύτερων και κάθε τρίτο μέλος της Κομσομόλ των βιομηχα­νικών επιχειρήσεων της πόλης πέτυχε αυτόν τον τιμητικό τίτλο. Είναι άραγε ζωντανή η μνήμη του Παύκα Κορτσάγκιν;* Εμείς, οι κληρονόμοι του Κορτσάγκιν, κάναμε βάρδιες για να τιμήσου­με την μνήμη του κατά την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Πολτάβα-Κισινιόφ. Κρατήστε τα βιβλία αυτά με τα ονόματα των νικητών τα τιμημένα, του επετειακού διαγωνισμού νέων εργαζο­μένων. Η μοδίστρα Βέρα Μποντάρ, η χειρίστρια μηχανημάτων στο εργοστάσιο γαλακτοκομικών προϊόντων Ιρένα Καλούτα, ο τορναδόρος Βλαντιμίρ Γκολοβάν, ο εργαζόμενος στο εργοστάσιο ζάχαρης Ανατόλι Σερέντα, η εργαζόμενη στο εργαστήριο ελέγ­χου του εργοστασίου τροφίμων Γκαλίνα Κουζμένκο. Εμείς όλοι κουβαλήσαμε με τιμή το λάβαρο του μεγάλου Λένιν, του ιδρυτή του κράτους μας, τη σκυτάλη των πατέρων και των παππούδων μας. Τα λάβαρά τους φουντωμένα από τη δόξα της εργασίας και του αγώνα ελπίζουμε ότι θα τα κρατήσετε ως ίχνη των συμπα­τριωτών σας, μέσα στις καλές πράξεις που ποτέ δεν γερνούν.

Εσείς είστε η γενιά της ευτυχίας, από πάνω σας στέκεται ένας καθαρός ουρανός και οι πόλεμοι του κόσμου για όλους όσους ζουν στο 2017 είναι πλέον κομμάτι της ιστορίας. Εσείς ποτέ δεν χρει­άστηκε να κραυγάσετε: «Ντροπή στην επιθετικότητα του Ισραήλ!». Εσείς δεν θα χρειαστεί να συμμετάσχετε σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στον εγκληματικό πόλεμο του Βιετνάμ, να διαβάζετε στις εφημερίδες για τις προκλήσεις εναντίον της επανα­στατικής Κούβας. Πόσο μακρινά είναι όλα αυτά από εσάς, όλα όσα για μας είναι καθημερινότητα!

Ήδη από καιρό, τα άτακτα αγόρια βρίσκουν κάλυκες από πυρομαχικά και σκουριασμένες θαλάμες από ντουφέκια, μόνο όταν παίζουν στις λίμνες. Σε βαθιά σιωπή, όπως και εμείς στο 1967, έτσι και εσείς, με την ίδια υπομονή, σταθείτε μπροστά από τους οβελίσκους εις μνήμην των πεσόντων, με τον ίδιο τρόπο, όπως μισό αιώνα πριν, να παγώνει η καρδιά όταν πατάτε στη γη της θρυλικής Κριμκά.*

Νέοι και νέες της γενιάς του 2017! Το γνωρίζουμε με σιγουριά: έχετε επαληθεύσει την εμπιστοσύνη των ηρωικών προγόνων σας, και σίγουρα πια έχετε φτιάξει έναν νέο κόσμο. Θροΐζει το χρυσό σιτάρι στα ατελείωτα χωράφια και λάμπει το χτισμένο από τα χέρια σας Κομσομόλσκ*, όχι μόνο εδώ στη Γη, αλλά και στην Αφροδίτη, και στον Άρη.

Κάτοικοι του νέου κόσμου, συνεχιστές της παράδοσης του Μεγάλου Οκτώβρη, που κρατάτε στα χέρια σας τη σημαία της επανάστασης, τη σημαία του μεγάλου Λένιν, σήμερα, στην παραμονή των γενεθλίων της χώρας μας, εμείς ανάβουμε ακόμα ένα αστερά­κι, το οποίο θα φωτίζει λαμπρά στον αστερισμό των σπουδαίων πράξεων της εκατονταετηρίδας της Πατρίδας μας.

Η επιστολή – χαιρετισμός προς τον 21ο αιώνα- γράφτηκε στη συγκέντρωση νέων, αφιερωμένη στα 50 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Με εντολή της τοπικής επιτροπής της Κομσομόλ, το γράμμα σφραγίστηκε και εντοιχίστηκε από τους:

Γκολοβάν Βλαντιμίρ, τον καλύτερο χειριστή μηχανής για το τρέχον έτος.
Σιρέντα Ανατόλι, εργάτη στο εργοστάσιο ζάχαρης.
Κουζμένκο Γκαλίνα, τεχνικό στο εργαστήρι παρασκευής γλυκών της περιοχής.
Μπόικο Τατιάνα, μαθήτρια στη 10η τάξη του Σχολείου No II.

1/5/1967

Σημειώσεις

* Η Ζόγια Κοσμοντεμιάνσκαγια (1923-1941) ήταν μέλος της Κομσομόλ που τιμήθηκε μετά θάνατον ως Ήρωας της Σοβιετικής Ένωσης για την αντιστασιακή της δράση κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν η πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με τον τίτλο αυτό.

* Ο Αλεξάντρ Ματρόσοφ (1924-1943) ήταν μέλος της Κομσομόλ που τι­μήθηκε μετά θάνατον ως Ήρωας της Σοβιετικής Ένωσης για τα ανδραγαθήματά του κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

* Ο Παρφέντι Γκρετσάνι (1924-1943) ήταν μέλος της Κομσομόλ που τιμήθηκε μετά θάνατον ως Ήρωας της Σοβιετικής Ένωσης για την αντιστα­σιακή του δράση κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννήθηκε και έδρασε στην Κριμκά.

* Ο Πάβελ Κορτσάγκιν ήταν ο πρωταγωνιστής στο βιβλίο Πώς δενότανε τ’ ατσάλι του Νικολάι Οστρόφσκι. Ο Κορτσάγκιν περιγράφεται ως εργάτης-πρότυπο και σύμβολο ηρωισμού.

* Στην Κριμκά, χωριό της σημερινής Ουκρανίας στα περίχωρα του Μικολάιφ (τότε Νικολάεφ), σημειώθηκε σπουδαία ανταρτική αντιφασιστική δράση κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής της χώρας (1941-1944).

* Στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, Κομσομόλσκ ονομάζονται διάφορες πόλεις, που οικοδομήθηκαν με την βοήθεια μελών της Κομσομόλ και ονομάστηκαν έτσι προς τιμήν τους. Εδώ οι συγγραφείς μάλλον αναφέρονται στην πιο διάσημη από τις πόλεις αυτές, το Κομσομόλσκ στον Αμούρ.

2. Το δεύτερο γράμμα, πολύ πιο σύντομο, το έγραψε μια μαθήτρια από το Νοβοροσίσκ, όχι πολύ μακριά από τα εδάφη του σημερινού πολέμου (το Νοβοροσίσκ είναι λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα).

Νοβοροσίσκ, Ρωσία

Αγαπημένε φίλε γεια σου!

Σου γράφω γιατί ζηλεύω τη μοίρα σου. Όχι, δεν πιστεύω πως και ο δικός μου καιρός δεν έχει ενδιαφέρον. Αντιθέτως, είδα με τα μάτια μου την εκτόξευση του πρώτου δορυφόρου γύρω από τη Γη, στα χρόνια που ζω ο σοβιετικός άνθρωπος πέταξε στο διάστημα και έκανε μια περιστροφή γύρω από τη Γη. Πήγε και η πρώτη γυναίκα στο διάστημα. Και όμως, παρ’ όλα αυτά, σε ζηλεύω, γιατί θα ζεις σε εκείνη την εποχή που η χώρα μας θα γιορτάσει τα 100 χρόνια. Θα έχεις ήδη δει τα διαπλανητικά ταξίδια, θα ζεις ίσως σε άλλο πλανήτη, αλλά για πάντα θα θυμάσαι και τον παλιό, πατρικό μας πλανήτη. Ίσως στα χρόνια της ζωής σου να λυθεί και το ζή­τημα της αθανασίας, οι άνθρωποι έτσι θα μάθουν να ξεπερνούν τον άνθρωπο και να ζουν για πάντα!

Σας γράφω από το 1967. Όταν θα διαβάσετε αυτό το γράμμα, εγώ μάλλον δεν θα ζω – αν και ακόμα δεν μπορώ στο κεφάλι μου να το χωνέψω (πώς γίνεται εγώ να μην υπάρχω;). Εσείς, φυσικά, ζείτε ήδη στον κομμουνισμό. Ενδιαφέρον δεν είναι να ζείτε στον κομμουνισμό; Ποιες υποχρεώσεις έχετε εσείς; Μόνο με την άκρη του ματιού μου μπορώ να δω πώς είναι μια τέτοια ζωή.

Η μαθήτρια Όλγα Πούπκο από το Νοβοροσίσκ

Η Όλγα Πούπκο πίστευε ότι η νεολαία του 2017 θα ζει «φυσικά» στον κομμουνισμό -άλλωστε ο Χρουστσόφ τον είχε εξαγγείλει για το 1989 αλλά περιέργως αμφιβάλλει αν η ίδια θα ζούσε το 2017, που είναι λίγο περίεργο αφού θα ήταν, τότε που έγραφε, το πολύ 17-18 χρονών. Εδώ μπορείτε να δείτε ρεπορτάζ για τη χρονοκάψουλα του Νοβοροσίσκ, με αποσπάσματα και από άλλα κείμενα.

πηγή