Για συζητητές της νύχτας...
λάτρεις των ιστοριών που σκάβουν βαθιά...
Θα μιλήσουμε για ένα βιβλίο που δεν το διαβάζεις απλά αλλά το ερευνάς και ψάχνεις τα κρυμμένα νοήματα...
Το «Κοιμητήριο της Πράγας» του Ουμπέρτο Έκο.
Δεν είναι μια απλή αφήγηση.
Είναι ένας λαβύρινθος από περγαμηνές, ψηφιακά ίχνη και μεσαιωνική παράνοια.
Είναι ένα μνημείο στην ανθρώπινη τρέλα να βρίσκει νόημα, ακόμα και όταν αυτό το νόημα είναι η απειλή της απόλυτης καταστροφής.
Αν έχετε διαβάσει το θρυλικό «Το Όνομα του Ρόδου», περιμένετε κάτι παρόμοιο, αλλά διαφορετικό.
Εδώ δεν υπάρχει μοναδικός ντετέκτιβ-μοναχός.
Υπάρχουν δύο κόσμοι, δύο εποχές, μια μανία.
Φανταστείτε ένα βιβλίο χωρισμένο σε δύο μέρη που συνομιλούν μεταξύ τους μέσα από αιώνες...
1. Ο Μεσαίωνας (1347)
Βρισκόμαστε σε ένα αββαείο του Μέλκ, στην καρδιά μιας Ευρώπης που έχει χωριστεί στα δύο από τον πόλεμο μεταξύ του Αυτοκράτορα και του Πάπα.
Ο νεαρός μοναχός Αντσέλμο ντ’ Άντα αναλαμβάνει μια μυστική αποστολή από τον Αυτοκράτορα Λουδοβίκο Δ΄: να βρει στο αββαείο ένα χειρόγραφο που, πιστεύεται, προέρχεται από το μυθικό «Κοιμητήριο της Πράγας» έναν τόπο απόκρυφης γνώσης και που περιέχει προφητείες τόσο καταστροφικές που θα μπορούσαν να ανατρέψουν τον Πάπα.
Ο Αντσέλμο βρίσκει το βιβλίο.
Και είναι ένας εφιάλτης σε περγαμηνή.
Γεμάτο με εικονογραφήσεις τόσο βίαιες, παραμορφωμένες και σατανικές, που φαίνεται να απεικονίζουν την Αποκάλυψη με τρόπο που κανένας δεν τολμούσε να φανταστεί.
Αλλά πριν μπορέσει να το αποκωδικοποιήσει πλήρως, ένας άλλος φόβος φτάνει στις πύλες: ο Μαύρος Θάνατος, η Πανώλη.
Η φυσική καταστροφή συγχωνεύεται με την πνευματική τρέλα.
Το αββαείο βυθίζεται στον χάος και ο Αντσέλμο δραπετεύει, αφήνοντας πίσω του το μυστηριώδες χειρόγραφο και ένα ημιτελές ημερολόγιο της δικής του παραφροσύνης...
2. Η Σύγχρονη Εποχή (1998)
Πηδάμε 650 χρόνια μπροστά.
Ο Κάζαουμπον (ναι, ένα συμβολικό όνομα για έναν επιστήμονα που κυνηγά ένα χαμένο χειρόγραφο) είναι ένας νεαρός ερευνητής της σημειολογίας...
Ψάχνοντας στο πρωτόγονο, τότε, διαδίκτυο, συναντά αναφορές στο ίδιο απωθημένο χειρόγραφο του Αντσέλμο.
Σύντομα, μπλέκεται σε ένα δίχτυ από μυστικές επικοινωνίες, ψευδώνυμα και κρυπτογραφημένα μηνύματα.
Εμπλέκεται με μια ομάδα που ονομάζεται «Η Διάλεκτος των Αντικαθιστών», μια σύγχρονη μυστική εταιρεία που πιστεύει ότι το χειρόγραφο ΔΕΝ είναι θρησκευτική προφητεία.
Πιστεύουν ότι είναι ένα κρυπτογραφημένο σχέδιο, ένας κώδικας που περιγράφει μια τεχνολογική/πολιτική συνωμοσία για να καταλάβει η μια ομάδα την απόλυτη εξουσία, ίσως μέσω μιας τεράστιας έκρηξης.
Για αυτούς, το «Κοιμητήριο της Πράγας» είναι το κλειδί για να αποκαλυφθεί η Μεγάλη Παγκόσμια Συνωμοσία.
Ο Κάζαουμπον, τραβηγμένος από το παιχνίδι της αποκωδικοποίησης και την υπόσχεση της Απόλυτης Αλήθειας, βυθίζεται σε έναν κόσμο παρακολουθήσεων, ψηφιακών αρχείων και παρανοϊκών συναντήσεων...
Και εδώ είναι το μεγαλειώδες, και τρομακτικό, επιτεύγμα του Έκο:
Οι δύο ιστορίες είναι ουσιαστικά η ίδια ιστορία.
Ο Μεσαιωνικός Αντσέλμο βλέπει στο χειρόγραφο το σχέδιο του Σατανά/Αντιχρίστου.
Τα κείμενα και οι εικόνες είναι για αυτόν απόδειξη μιας θεϊκής/διαβολικής συνωμοσίας για την Αποκάλυψη.
Ο Σύγχρονος Κάζαουμπον (και οι «Αντικαταστάτες») βλέπουν στο ίδιο χειρόγραφο το σχέδιο μιας ελίτ τεχνοκρατών/πολιτικών.
Τα ίδια σύμβολα μεταφράζονται ως κρυπτογραφημένες οδηγίες για παγκόσμια κυριαρχία...
Παρατηρούμε ότι τα μοτίβα είναι ανάλογα με την εποχή που συμβαίνουν!
14ος αιώνας: Ο μέγιστος φόβος είναι θεολογικός:
η Οργή του Θεού, ο Σατανάς, η Κόλαση.
20ός αιώνας: Ο μέγιστος φόβος είναι πολιτικο-τεχνολογικός: οι μυστικές υπηρεσίες, οι πυρηνικές καταστροφές, οι παγκόσμιες κυβερνήσεις...
Ο πραγματικός κεντρικός χαρακτήρας ίσως δεν είναι ούτε ο Αντσέλμο ούτε ο Κάζαουμπον.
Είναι το ίδιο το Χειρόγραφο.
Ένα αντικείμενο που, χωρίς να λέει κάτι ξεκάθαρα, προκαλεί έρευνες, μανία, δολοπλοκίες και θανάτους.
Είναι μια ισχυρή αλληγορία για τη δύναμη των βιβλίων και των ιδεών όχι για αυτό που λένε, αλλά για αυτό που μας κάνουν να πιστέψουμε ότι λένε...
Ο Έκο γράφει αυτό το βιβλίο στα τέλη του '80, πριν από την εποχή των social media και της μαζικής παραπληροφόρησης.
Κι όμως, περιγράφει με εντυπωσιακή ακρίβεια πώς γεννιέται και μεταδίδεται μια ψευδής αφήγηση:
μέσω ημιτελών επιστολών, υπονοούμενων, συναντήσεων στο περιθώριο, αυτοματισμού ερμηνείας.
Η «Διάλεκτος των Αντικαθιστών» λειτουργεί ακριβώς όπως οι σύγχρονες online κοινότητες συνωμοσιολόγων:
έχουν τη δική τους εσωτερική γλώσσα, τα δικά τους «απόδειξη» (που εξαρτώνται από κυκλική λογική) και μια βαθιά δυσπιστία απέναντι σε κάθε επίσημη αφήγηση...
Και οι μεσαιωνικοί και οι σύγχρονοι χαρακτήρες υποφέρουν από την ίδια ψυχολογική ασθένεια: την πεποίθηση ότι ο κόσμος διέπεται από έναν εύλογο, εάν και κακόβουλο, σχεδιασμό.
Οτι τα πάντα συνδέονται, ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο.
Αυτή η αναζήτηση του Τελικού Σχεδίου είναι πιο άνετη από την αποδοχή της τραγικής, χαοτικής τυχαιότητας της Ιστορίας (και της ζωής).
Η πανώλη του 14ου αιώνα;
Θέληση Θεού/Σατανά.
Οι πολιτικές αναταραχές του 20ου;
Μεγάλη Συνωμοσία.
Ποτέ απλή σύμπτωση ή πολυπλοκότητα ανθρώπινων λαθών...
Το "Κοιμητήριο της Πράγας" είναι διπλό.
Είναι ο μυθικός τόπος όπου γεννήθηκε το χειρόγραφο, ένα νεκροταφείο γνώσης.
Αλλά είναι και το νεκροταφείο της λογικής.
Εκεί «κοιμούνται» η κριτική σκέψη, η ιστορική αντίληψη και η ικανότητα να αποδεχόμαστε το «δεν ξέρω».
Στη θέση τους, ξυπνούν τα φαντάσματα των δικών μας φοβιών...
Αυτό το βιβλίο δεν είναι ελαφριά ανάγνωση.
Ο Έκο απαιτεί από τον αναγνώστη να βυθιστεί στις σελίδες του..
Θα διαβάσετε ολόκληρες περγαμηνές, θα ακολουθήσετε περίπλοκες αποκρυφιστικές διαφωνίες, θα χαθείτε σε δίχτυα email (με την φαντασιακή πραγματικότητα των πρώτων ημερών του Διαδικτύου).
Αλλά οι ανταμοιβές είναι τεράστιες:
Είναι ένα μυστήριο που το μυστήριο είναι η ίδια η φύση του μυστηρίου.
Είναι μια ιστορική νουβέλα που εξελίσσεται σε κριτική της σύγχρονης εποχής.
Είναι ένα μάθημα σημειολογίας: πώς δημιουργούμε νόημα, και πώς αυτός ο νόμος μας παγιδεύει..
Αν σας ενδιαφέρει η Ιστορία, η ψυχολογία της πίστης, ο μηχανισμός των ψευδών ειδήσεων και θέλετε ένα βιβλίο που θα σας απασχολεί για εβδομάδες μετά το τέλος του, τότε αυτό είναι ένα απαραίτητο ταξίδι...
#ΟυμπέρτοΈκο #ΤοΚοιμητήριοΤηςΠράγας #Μέσαιωνας #Σημειολογία #ΦιλοσοφικήΛογοτεχνία